Eerste Hulp bij Acties (EHBA)

Kan ongehoorzaamheid de wereld redden?

Open brief aan de scholieren die staken voor het klimaat

Vandaag staakten meer dan duizend scholieren om een Klimaatmars voor een betere toekomst te houden. Jeroen haalt herinneringen op aan zijn eerste stappen als activist toen hij zelf nog scholier was en steekt de jonge idealisten een hart onder de riem.

Jonge klimaatstrijders!

Met veel enthousiasme kijk ik naar de hartverwarmende beelden van jullie actie in Brussel. Inspirerend! Het herinnert mij aan een van mijn eerste acties als zestienjarige. Toen de oorlog in Irak uitbrak, lieten we de schoolbanken voor wat ze waren en trokken de straat in. Met honderden scholieren trokken we de schoolpoort achter ons toe en lieten luidkeels van ons horen. Hoewel de politie ons aanmaande om voort te maken, hielden we een tijd lang een kruispunt bezet. Hoezo? We mogen geen hinder veroorzaken? Weet men dan niet dat er een oorlog woedt? Is die oorlog bestrijden niet zoveel belangrijker dan eventjes verkeershinder?

Jullie toekomst, jullie strijd

En weet men vandaag dan niet dat er een klimaatoorlog bezig is? De strijd voor het klimaat is inderdaad een oorlog van alle krachten die het leven zelf verdedigen tegenover die groepen in een samenleving die enkel bezig zijn met hebzucht en eigenbelang op de allerkortste termijn. Die laatste categorie is de minderheid, maar ze zitten wel op posities van macht. Laat dat jullie nooit afschrikken: door ons van onderop te organiseren, bouwen we meer macht op dan we zelf vaak vermoeden. Alle grote sociale veranderingen van de voorbije eeuwen zijn bereikt door gewone mensen die zich gingen organiseren voor iets waar ze heel hard in geloofden.

Voelden jullie de adrenaline tijdens de actie vandaag? Het hart dat sneller gaat kloppen? Die enorme boost als je met vele honderden dezelfde slogans gaat zingen? Inderdaad, jullie waren vandaag “plus chaud que le climat!”, zoals ik hoorde scanderen. En dat zal nodig zijn om de kracht van dit moment om te zetten in een beweging die doorzet en uiteindelijk wint. Houd die energie van dat moment vast in de levende herinnering van jullie hoofden, harten en handen. Zorg ervoor dat je eruit kan putten als je minder ‘sexy’ werk moet doen in het bouwen aan een beweging voor verandering: nieuwe stappen plannen, even stil staan, nieuwe technieken leren of de hand reiken aan iemand die er even niet meer in gelooft. Het hoort er allemaal bij en kan de volgende actie alleen maar sterker maken.

Durven “nee” zeggen

We zijn met zijn allen te braaf geworden. Sommige van jullie ouders en grootouders hebben zich er wellicht bij neergelegd dat het einde van de wereld soms meer realistisch lijkt dan het einde van het kapitalisme. Maar jullie niet. Dat zie en voel ik. En ik bewonder het in een tijd waar er zoveel is dat ons kan ontmoedigen. Misschien kunnen jullie met jullie vuur en inzet oudere generaties inspireren om opnieuw (of voor het eerst?) te strijden voor een wereld waar het goed leven is?

Jullie zijn deel van een breder verhaal. Vorig jaar waren er de acties tegen fijn stof en voor “schone lucht” aan de schoolpoorten. Sommigen onder jullie hebben vast deelgenomen. En in de VS was er die andere scholierenbeweging, March For Our Lives, die daar de machtige wapenindustrie het hoofd bood. Nu is het aan jullie om zowel de fossiele energie industrie als de politiek te confronteren. Maar jullie staan niet alleen. Het is aan ons allemaal. Alleen samen kunnen we verandering afdwingen. Een van de voorvechters van de strijd tegen slavernij zei ooit: er is geen vooruitgang zonder strijd. En hoe bizar het vandaag ook mag klinken: ooit leek het alsof die strijd tegen slavernij of de strijd voor betaalde vakantie of die voor vrouwenstemrecht nooit gewonnen zou worden. Maar het is enkel wie doorzet als ze “nee” zeggen, die ooit een stap verder komt. Burgerlijke ongehoorzaamheid is in tijden van morele crisis of van politiek falen soms de krachtigste daad van burgerschap. En dat hebben jullie goed begrepen door vandaag te “spijbelen”, al noem ik het liever “staken”. Want daarom is het minstens de meerderheid onder jullie te doen: een duidelijk maatschappelijk signaal geven door het werk – in dit geval op school – neer te leggen.

De Indische activist Gandhi leerde ons een belangrijke les: “Eerst zullen ze jou negeren, dan lachen ze jou uit, dan bestrijden ze je en dan pas win je.” Draag dus zorg voor jezelf en elkaar, zodat jullie niet ontmoedigd worden door de eerste fase, de tweede met trots dragen, de derde overleven en de vierde mogen zien.

Samen strijden is sterker dan alleen

Doorheen deze brief schrijf ik consequent over “jullie” in plaats van me te richten tot “jou”, als individuele stakende scholier. Dat is een bewuste keuze. Jullie groeien op in een samenleving waar veel individualisme is. Tegelijk hebben jullie elkaar wel gevonden. En er zijn meer communicatiekanalen dan ooit om samen te delen, te werken en elkaar te inspireren. Maar blijf vooral elkaar ontmoeten in de offline wereld.

Want laat jullie niets wijs maken: het is in de samenwerking, het samen groeien en het gemeenschappelijke verzet dat jullie de kracht gaan vinden om echt dingen te veranderen. En dat zal tijd vergen. Laat je niet ontmoedigen door een actie die niet het gewenste resultaat heeft of waar minder vrienden komen opdagen. De weg is lang. Maar houd je ogen op de prijs gericht: een rechtvaardige wereld, waar mens en planeet voor winst komen. Het is belangrijk genoeg om het even te herhalen: enkel wie doorzet maakt kans om die droom te bereiken.

Vandaag ben ik 31 jaar. De schoolbanken liggen al even achter de rug en de laatste oude cursussen uit mijn schooljaren liggen in het ouderlijke  huis wellicht onder een dikke laag stof. Ik voel me nog jong van hart, maar ik moet toegeven dat ik nog tot de generatie behoor die actiever is op facebook dan instagram. Auw! 😉 Maar laat dat ons vooral niet tegenhouden om elkaar te vinden. Veel van de mensen met wie ik samen actief geworden ben, hebben nog niets aan jeugdig enthousiasme ingeboet. Hun ogen lichten nog steeds op als ze de vonk van verandering zien opspringen en ze verwelkomen jullie graag als bondgenoten. We hopen dat jullie ons ook verwelkomen in die gemeenschappelijke strijd die voor ons ligt en ons over generaties en andere verschillen heen verbindt. Laat ons leren van elkaar en samen nieuwe barricades opwerpen: tegen haat, tegen hebzucht en tegen machtsmisbruik. Maar vooral barricades vóór het leven, vóór onze medemensen die uitgesloten worden omwille van huidskleur, klasse, gender of seksualiteit, vóór het andere niet-menselijke leven dat uitgebuit wordt en uiteraard… Vóór het klimaat!

Vooruit, jullie hebben een wereld te winnen!

Ik zie mezelf soms nog steeds door de straten lopen als zestienjarige. Die oorlog hebben we toen niet kunnen tegenhouden, maar voor sommigen was het wel het begin van een blijvend engagement als kritisch burger en activist. Dat was ook voor mij het geval. Als ik toen op de schoolbanken was blijven zitten, dan stond ik nu misschien niet waar ik vandaag sta. Dan wist ik niet wat ik nu weet. En dan had ik niet al die mooie mensen ontmoet. Mijn medestrijders, die elke dag opnieuw een andere wereld een beetje meer mogelijk maken. En in afwachting, terwijl we met veel vallen en soms moeizaam opstaan nog volop bouwen aan die wereld van morgen, dragen we intussen bij aan het een menselijker maken van deze wereld vandaag, die nooit helemaal de onze zal zijn. Vaak tegen beter weten in, maar steeds gedreven door een actieve hoop die ons telkens weer mobiliseert.

Als ik toen, als jonge scholier, niet leerde tegen de stroom inroeien, dan had ik vandaag niet de woorden om jullie te schrijven. Ik ben nog elke dag dankbaar dat ik die dag de schoolboeken dichtklapte om een belangrijkere les te leren. Wees trots op jullie engagement en dankbaar voor deze kans. Koester het moment en kijk vooruit: want de strijd is nog maar net begonnen. Houd het vuur dus brandende, jonge klimaatstrijders! Want jullie enthousiasme en vastberadenheid zullen nog heel hard nodig zijn.

In Solidariteit,

Jeroen Robbe

P.S.: Jullie generatie bezit de creativiteit en moed om met nieuwe actievormen de temperatuur stevig op te drijven. Hier vinden jullie een verzameling actiehandleidingen die ik bij elkaar bracht om bewegingen als die van jullie een duwtje in de rug te geven. Ze kunnen wellicht helpen op de weg die volgt! Organisaties als LABO vzw, Tractie en anderen staan zeker klaar om jullie als bondgenoot bij te staan in volgende stappen op weg naar meer sociale actie. Maar blijf vooral trouw aan je eigen idealen en op een kritische manier voortwerken aan een eigen weg vooruit.

Boze burgers eisen via “Climate Hotline” meer klimaatambitie

In het kader van de #WarmsteWeek organiseert LABO vzw, een beweging voor kritisch burgerschap, samen met een nieuw burgercollectief van klimaatactivisten een “Climate Hotline”. Burgers bestoken op een georganiseerde manier gedurende drie dagen elke dag een ander politiek kabinet met de eis tot een meer daadkrachtig en rechtvaardig klimaatbeleid.

Wat doe je als het signaal van 75.000 burgers brutaal genegeerd wordt? De druk opvoeren en blijven opvoeren. Deze actie is een kleine stap in dat proces, waarbij we politici die mee verantwoordelijk zijn voor een gebrek aan klimaatambitie met kritische vragen bestoken. Als burgers hebben we immers het recht om onze politici ter verantwoording te roepen.

Op woensdag 19 december was het kabinet van minister Joke Schauvliege aan de beurt. Aan het eind van de werkdag kregen we van een kabinetsmedewerker te horen dat er heel wat telefoonoproepen binnen liepen en dat de vragen gebundeld werden om ze aan de minister te bezorgen. We vingen dan ook tijdens de dag reeds het signaal op dat de lijnen vaak bezet waren.

Vandaag, 20 december, richten we alle pijlen op het kabinet van Geert Bourgeois. De Vlaamse minister-president was ook na de klimaatmars eerder deze maand nog zeer actief om het klimaatbeleid als “ambitieus en onderbouwd” te verdedigen. Na de beschamende houding van België in Katowice is dit soort holle retoriek een nieuwe kaakslag voor de veel bezorgde burgers. Maar mag het verbazen als we lezen dat zijn partij actief klimaatbeleid probeert te saboteren?

We maken ons geen illusies dat enkele telefoons genoeg zouden zijn om het beleid te doen bezwijken. Daarvoor zal – zeker ook in de komende verkiezingsmaanden – meer actie nodig zijn. Maar het is goed om nu al telefonisch duidelijk te maken dat wij als burgers klaar zijn om klimaatrechtvaardigheid hoog op de verkiezingsagenda te plaatsen.

Een jonge moeder en leerkracht getuigt over haar gesprek:

Ik heb de voorbije twee dagen telkens gebeld naar de kabinetten. Twee keer nam een kabinetsmedewerker de tijd om te luisteren. Ik heb gezegd dat ik een moeder ben en ongelofelijk ongerust ben over de toekomst van mijn zoontje. Dat ik niet begrijp dat de N-VA ervoor gezorgd heeft dat België niet ondertekend heeft in Polen om hogere klimaatambities te tonen. Gezegd dat ik het zo absurd vind om nog belastingen te betalen voor een regering die er geen enkel probleem in ziet om naar een klimaatopwarming van 3 of 4 graden te gaan. Het is voor mij een middelvinger opsteken naar alle kinderen ter wereld, openlijk zeggen ‘ uw toekomst interesseert ons niet’.

Ook op vrijdag 21 december organiseren we nog één dag een #ClimateHotline. Meer info over de “doelwitten” en tips om te bellen vind je hier op de LABO vzw website of in dit facebook evenement.

Dienstweigeraars: burgerlijke ongehoorzaamheid van de eerste wereldoorlog tot vandaag

Wat is het meest heldhaftige dat je kan doen in oorlogstijd? Misschien wel de oorlog aan de oorlog verklaren. Het is alleszins een van de meest subversieve daden die je als burger kan stellen. Misschien daarom dat er, ondanks alles officiële herdenkingen van de eerste wereldoorlog, nog steeds relatief weinig aandacht is voor de verhalen van dienstweigeraars en deserteurs. Zij gooien – vaak tegen beter weten in – al meer dan honderd jaar zand in de oorlogsmachine.

Desertie en dienstweigeren in de eerste wereldoorlog

Ook in ten tijde van de eerste wereldoorlog waren er gewetensbezwaarden. In een vroege uiting van universele waarden van broederschap en wereldburgerschap weigerden ze de wapens op te nemen tegen hun broeders en zusters van andere landen. Ze wisten nochtans dat ze een zware prijs zouden betalen: de gevangenis in het beste geval, in het slechtste geval dood door kogel. In het laatste geval vielen ook deze helden, zij het dan door en niet voor onze beschaving.

Er is tot op zekere hoogte een onderscheid te maken tussen een gewetensbezwaarde die vooraf reeds weigert de wapens op te nemen en een deserteur die het leger onwettig verlaat. Maar in beide gevallen kunnen wel dezelfde principiële motieven een rol spelen. Aan het Belgische front werden tijdens de eerste wereldoorlog elf soldaten gefusilleerd door het eigen leger wegens desertie. Er was op dat moment in België nog geen georganiseerde beweging tegen de dienstplicht, zoals dat in Nederland wel het geval was. Een belangrijke kanttekening daarbij is dat Nederland geen strijdende partij was in die eerste wereldoorlog. Maar ook in Engeland, dat wel rechtstreeks betrokken was in het conflict, waren er maar liefst 16.000 gewetensbezwaarden die dienst weigerden.

De beweging in Nederland verspreide zowel in aanloop naar als tijdens de eerste wereldoorlog pamfletten die opriepen elke medewerking aan het oorlogsgeweld te vermijden. In het “dienstweigeringsmanifest” van 1915 klonk het – in oude spelling – als volgt:
“Waarde medeburgers! Wij allen, (…) richten ons tot het Nederlandsche volk om te getuigen tegen de geest van oorlog en militarisme (…) Voorzoovelen wij ooit tot gewapende landsverdediging verplicht gerekend zouden worden hopen wij de kracht te bezitten om alle persoonlijke rechtstreeksche deelname te weigeren, de kracht om liever gevangenisstraf te ondergaan, ja zelfs gefusileerd te worden, dan ontrouw te plegen aan ons geweten, onze overtuiging, of wat wij de hoogste wetten van algemeene menschelijkheid achten.”

Dat sommige wetten (zoals die van de dienstplicht) moreel onrechtvaardig zijn en dus gebroken moeten worden, een uitgangspunt dat aan de basis ligt van elke vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid, kent dus al een lange geschiedenis. De beweging voor dienstweigering zou zich tijdens het interbellum (de periode tussen de twee wereldoorlogen) verder verspreiden. In die tijd waren er ook meer en meer Belgische dienstweigeraars die omwille van hun bezwaren voor de rechter moesten verschijnen en die ook effectieve gevangenisstraffen kregen.

Het proces tegen Hem Day en Leo Campion deed heel wat stof opwaaien. Beiden hadden eerder hun dienstplicht gedaan. Zij hadden eerder wél hun dienstplicht gedaan maar betreurden later die keuze en stuurden daarom hun militaire boekje terug samen met een statemnt. Deze daad die als ‘aanzetten tot dienstweigering’ kon beschouwd worden, was blijkbaar staatsgevaarlijk genoeg om hen ervoor te vervolgen.

Internationale solidariteit: de link tussen organisaties van gewetensbezwaarden en antikoloniale strijders

In dezelfde periode ontstonden belangrijke linken tussen anti-militaristen in de lage landen en het vroege antikoloniale verzet in Afrikaanse, Aziatische en Latijns-Amerikaanse landen. Dat mag niet verbazen, gezien de strijd tegen het militarisme nooit los gezien kan worden van de strijd tegen een imperialisme en nationalisme die samen de voedingsbodem voor oorlog vormden. De dienstweigeraars die in hun eigen land als landverrader bestempeld en veroordeeld werden, waren tegelijk bij de eersten die de hand reikten naar hun medemensen in de kolonies.

Bij monde van Arthur Lehning klonk het tijdens het eerste Congres tegen Koloniale Onderdrukking in Brussel in 1927 als volgt:
“Deze koloniale onderdrukking en de moderne oorlogen van het imperialisme zijn slechts mogelijk door de metterdaad betoonde solidariteit van het, door dit zelfde imperialisme uitgebuite, witte proletariaat met zijn regeeringen, zoolang dit zich ertoe leent dienst te doen als matroos op de oorlogsvloot, als soldaat in het leger, als arbeider(-ster) in de oorlogsindustrie.”

Europese anti-militaristen ontmoetten tijdens dat congres antikoloniale strijders als Senghor uit Senegal en Hatta uit Indonesië.

Over burgerdienst en totaalweigeraars

In latere jaren kwam er een wet op gewetensbezwaarden, waarbij dienstplichtigen een burgerdienst konden uitvoeren in plaats van een militaire dienst. In België bleef die burgerdienst, tegen Europese richtlijnen in, tot op het eind discriminerend doordat wie geen legerdienst deed een veel langere dienst moest kloppen.

Na de invoering van de burgerdienst zagen we trouwens een nieuwe categorie van “totaalweigeraars” die ook deze oproeping weigerden en nog steeds liever in de gevangenis gingen zitten. De motivatie voor dit totaalweigeren was meestal dat door de aanvaarding van een alternatieve burgerdienst impliciet ook de legitimiteit van het leger werd erkend. En “leger staat gelijk aan georganiseerde onderdrukking,” zoals een totaalweigeraar het zelf verwoordt in een boek waar ze hun getuigenissen verzamelden.

In België werd de dienstplicht opgeschort in 1992. De laatste dienstplichtigen zwaaiden af in 1995. Sindsdien zijn er enkel nog beroepsmilitairen in het Belgische leger.

Dienstweigeren: een onafgewerkt hoofdstuk van verzet

Het einde van de dienstplicht maakt dat deze vorm van dienstweigeren op dit moment in ons land niet aan de orde is. Al kunnen we ongetwijfeld inspiratie vinden in de moedige keuzes van dienstweigeraars om zelf onze medewerking te weigeren aan andere vormen van immoreel beleid.

In heel wat andere landen bestaat er wel nog een dienstplicht en zijn bewegingen van dienstweigeraars nog steeds actief, met nog altijd een hoge persoonlijke kostprijs tot gevolg. Een voorbeeld hiervan zijn de huidige generatie dienstweigeraars in Israël, soms “refuseniks” genoemd. Dergelijke bewegingen en de individuele gewetensbezwaarden verdienen onze steun en solidariteit.

Hoe langer de (nabije) oorlogsgruwel achter ons ligt, hoe minder rechtstreekse getuigen er zijn en hoe makkelijker het wordt om opnieuw in de fouten van weleer te trappen. Vandaag wordt in sommige kringen opnieuw gepleit voor een – weliswaar vrijwillige – militaire dienstplicht. In een wereld waar nog steeds zoveel levens kapot gemaakt worden door brutale oorlogen moeten we daarom de oude leus van dienstweigeraars blijven herhalen: “Geen mens, geen cent, geen hamerslag* voor het militarisme.”

(*) de “hamerslag” is een verwijzing naar alle arbeid die het militaire apparaat moet mogelijk maken.

Enkele leestips:

  • Termeer, G. e.a. “Dienstweigeraars”
  • Anti-militaristisch Buro Leuven. “Plicht… Wat plicht? Niks plicht. Belgiese totaalweigeraars getuigen”

 

Inspireren tot sociale actie met de actiegallerij

In workshops over kritisch burgerschap of die inzoomen op het omzetten van verontwaardiging in sociale actie, maken we vaak gebruik van een oefening genaamd actiegallerij. Op basis van een rijke collectie beeldmateriaal verkennen we een uitgebreid gamma aan actievormen. Hoewel we hiervoor verschillende manieren hebben is de inzet steeds hetzelfde: tonen dat we als burgers over een ongelooflijk divers arsenaal aan mogelijkheden beschikken om onze stem te laten horen en verandering kracht bij te zetten.

Wist je dat…
… de selectie beelden waaruit we foto’s voor de actiegallerij putten meer dan honderd verschillende      actievormen bevat? Ideeën en inspiratie met voor elk wat wils dus!
… we voor jou hier ook een reeks actiehandleidingen online ter beschikking stellen? Zo maak je meteen een brug van theorie naar praktijk.
…. je welkom bent in onze actiewerkgroep om mee de schouders te zetten onder een beweging van en voor kritische burgers. Een mailtje naar actie@labovzw.be volstaat om deel te worden van onze strijd voor een solidaire en inclusieve samenleving! We vertellen je graag meer over onze lopende campagnes

 

 

 

Verdiepen en verbinden – leren van elkaars strijd

Deze zomer waren we in Amsterdam om sessies te faciliteren op een uitwisseling tussen Europese en Afrikaanse activisten van het Young Friends of the Earth netwerk. Dit soort ontmoetingen biedt een kans voor activisten om zich te herbronnen en vormen van samenwerking en solidariteit uit te diepen. Ontdek in dit sfeerverslag van Jeroen waarom we graag met hen (en jou?) op pad gaan.

Jongeren in de bres voor systeemverandering

Mijn persoonlijke band met Young Friends of the Earth Europe (YFoEE) gaat terug tot mijn eerste jaren als klimaatactivist, nog lang voor van LABO vzw sprake was. Ik was toen betrokken bij de jeugdbeweging JNM (Jeugdbond voor Natuur en Milieu) en die waren een tijd sterk gelinkt met YFoEE. Op die manier kreeg ik de kans deel te nemen aan verschillende klimaattops en zo de thematiek van binnen en van buiten te leren kennen. Elk van deze gelegenheden, maar zeker de klimaattop van Kopenhagen in 2009 zijn persoonlijk verrijkende ervaringen geweest.

Sinds mijn persoonlijke betrokkenheid met YFoEE is het netwerk enorm gegroeid en verdiept. De voorbije jaren hadden we de kans om als externe partner de vinger aan de pols te houden en bescheiden bij te dragen aan het boeiende werk van de jongeren.

Bruggen leggen over grenzen heen

Het netwerk heeft een serieuze weg afgelegd sinds ik er laatst actief was. Toen lag er nog een duidelijke nadruk op de “ecologische” invulling van het verhaal. Maar de jongeren hebben de internationale ontmoetingen, waarop ze vaak het pad kruisten van activisten uit de frontlinies in het globale Zuiden, aangegrepen om ook zichzelf te bevragen. De nadruk op de noodzaak van rechtvaardigheid binnen het milieuverhaal werd daarbij steeds belangrijker. In een zoektocht naar antwoorden op die uitdaging omarmden ze de voorbije jaren ook steeds explicieter een intersectioneel analysekader waarbij de strijd tegen racisme, tegen het patriarchaat en socio-economische uitsluitingsmechanismen steeds meer op het voorplan kwam.

De groeiende nadruk op intersectionaliteit geeft ook bijkomende impulsen gegeven aan internationale solidariteit en het verruimen van de blik. Hoewel Friends of the Earth bij uitstek steeds een internationale beweging is geweest, waar stemmen uit het Zuiden naar het voorplan komen, is dit de voorbije jaren meer dan ooit waar.

Een concreet resultaat daarvan is een langdurige uitwisseling tussen groepen uit Europese landen en die uit Afrikaanse landen.

Hoop, strijd en verbinding

De uitdagingen waarover de jongeren zich het hoofd buigen zijn niet min: klimaatverandering, eerlijk voedsel, migratie,… Geconfronteerd met moeilijke vragen en vaak een enorme ongelijkheid is het makkelijk om de hoop te verliezen.

Op deze uitwisselingen ligt de nadruk echter op verbinding en op samen hoop vinden in een strijd voor rechtvaardigheid. Er is veel kritisch en strategisch denkwerk maar ook de overtuiging dat we samen, van onderop, meer kunnen dan als we geïsoleerd zijn. En meer dan we zelf meestal denken. Iedereen keert aan het eind dan ook huiswaarts met nieuwe inspiratie en moed voor een volgende ronde broodnodig activisme.

This is what system change looks like!

Moeilijke vragen gaan ze bij Young Friends of the Earth al lang niet meer uit de weg. Deze keer werden we gevraagd een sessie te begeleiden over het “ontmantelen van het partriarchaat”, niet enkel in de samenleving maar in het bijzonder ook in onze eigen groepen.

Een vraag waar men op vele plekken nog ongemakkelijk bij zou heen en weer schuifelen. Het is dan ook inspirerend te zien hoe deze jonge mensen moeilijke vragen omarmen als een kans om te groeien en een echte stap vooruit te zetten richtingen een betekenisvolle transitie. In de samenleving, maar ook binnen de eigen organisatie.

Beste Daniël Termont, een progressieve stad beboet geen sociale actie! [open brief]

Beste Daniël Termont,
Geachte burgemeester,

Gent pakt er graag mee uit een progressieve stad te zijn. Maar een progressieve stad geeft geen boetes, ook geen GAS-boetes, voor geweldloze actie. En een progressieve stad is niet bang om mee te evolueren met het groeiend historisch inzicht en volop te kiezen voor een dekolonisering van de publieke ruimte. Gezien we een GAS-boete kregen voor een actie die net een lans brak voor dit soort dekolonisering, zijn dit de twee thema’s waarover ik je wil schrijven. Want wil je dat burgers blijven waarde hechten aan de retoriek over Gent als progressieve stad, dan zal het beleid die woorden toch in meer daadkracht moeten omzetten.

Wat doen creatieve, kritische  burgers als ze dan toch een GAS-boete krijgen voor een broodnodige sociale actie? Wel, ze maken een actie van het betalen van die boete. We verzamelden voldoende muntstukken van één en twee euro om het volledige bedrag van 120 euro te dekken en kleefden er een muntsticker op om alvast de muntstukken zelf te dekoloniseren.

De officiële reden voor de GAS-boete was dat de actie niet tijdig (zes weken) op voorhand is aangevraagd. Maar hoe kan een democratie verantwoorden dat het demonstratierecht op zo’n bureaucratische wijze wordt uitgehold? De gezondheid van een democratie hangt mee af van het vermogen van burgers om zich snel te mobiliseren en te protesteren tegen onrecht zonder onnodige belemmeringen.

Dat wil niet zeggen dat overwegingen over openbare orde en veiligheid onbelangrijk zijn, maar die moeten wel proportioneel zijn. Als zelfs kleinschalige acties, waarbij de organisatoren alles op alles zetten om overlast te vermijden, aan dit soort pestbeleid worden onderworpen, dreigt de civiele samenleving alle veerkracht te verliezen. En daarmee de democratie ook een noodzakelijke waakhond.

De laatste jaren wordt de speelruimte voor sociale actie steeds beperkter. Op gemeentelijk niveau spelen de GAS-boetes daarin een belangrijke rol. Als er echt problemen zijn, bestaan er voldoende andere instrumenten om vanuit politiediensten of een stadsbestuur in te grijpen. Mag ik van een “progressief” stadsbestuur dan ook verwachten dat ze in de toekomst afziet van het gebruik van de GAS-regelgeving om sociale actie te beteugelen?

Intussen hebben we deze boete toch maar betaald. Maar mogen we zo vrij zijn om jou enkele suggesties te doen over hoe je dit geld kan inzetten? Zo kan het op zijn minst die zaak ten goede komen waar wij als activisten al een tijd naar streven: de dekolonisering van onze stad. Als stadsbestuur gaf je eerder schriftelijk aan dit doel genegen te zijn, dus geven we graag wat tips over hoe je eraan kan bijdragen met onze centen.

Beste burgemeester, als je echt in dekolonisering gelooft, gebruik dit geld dan voor:

  • Het plaatsen van historische duidingsborden bij koloniaal erfgoed. En graag echte duidingsborden die voldoende historische context geven én waarin we de volle verantwoordelijkheid opnemen voor de misdaden die met het kolonialisme gepaard gingen.
  • Het verhuizen van straatnaambordjes en monumenten die verwijzen naar Leopold II van de straat naar het museum, waar de nodige context kan voorzien worden en waardoor een eind komt aan de verheerlijking van een gewelddadig schrikbewind.
  • Het oprichten van een (tegen)momument dat de antikoloniale strijd herdenkt, eerder dan de kolonisering.
  • Het brengen van meer kleur in het aanbod van de stadsbibliotheek. Dekolonisering begint immers bij onze geesten en die worden gevoed door wat we lezen.
  • Een workshop dekolonisering voor het stadsbestuur of medewerkers van stadsdiensten. Want dekoloniseren betekent ook heel wat ontleren en de blik naar binnen keren om de eigen verantwoordelijkheid en privileges te zien.
  • Een geloofwaardig anti-racistisch beleid. Want er loopt een rechte lijn tussen het kolonialisme van gisteren en racisme en xenofobie vandaag. Enkel door die vicieuze cirkel vandaag te breken, bouwen we aan een inclusieve samenleving morgen.
  • Het aanleggen van een fonds dat in herstelbetalingen voorziet voor slachtoffers van oude en nieuwe vormen van kolonialisme.

Beste, burgemeester, u mag ons steeds op de hoogte houden van uw voorkeursopties uit bovenstaande lijst. We blijven bereid met jullie samen te zitten om een of meerdere van deze doelen te realiseren. En ik hoop dat we als kritische burgers in de toekomst, ook onder uw opvolger, samen met het stadsbestuur kunnen werken aan meer dekolonisering én sociale actie.

Wanneer een Lumumba-laan in Gent?

Morgen herdenken we de Congolese onafhankelijkheid die op 30 juni 1960 bekomen werd. En er is ook enige reden om te vieren: in Brussel wordt ter ere van die onafhankelijkheid officieel een Lumumba-plein ingehuldigd. Iedereen die elders actie voert rond dit thema kan uit deze symbolische overwinning de nodige moed putten om de strijd met hernieuwde moed verder te zetten. Zo ook in Gent, waar we de druk verder op willen voeren om gemaakte beloftes te realiseren.

Protest tegen de aanwezigheid van koloniaal erfgoed is ook in stad Gent geen nieuwe aangelegenheid. In 2004 was onder andere Annelies Storms, toen nog actief bij Spirit Gent en intussen bevoegd schepen van cultuur voor SP.a, een van de activisten die vroeg om duidingsborden bij de koloniale beelden in Gent. Toenmalig schepen Decaluwe reageerde positief en er zouden infopanelen komen in de loop van 2005. Meer dan tien jaar (en na meerdere acties van andere groepen) later waren er echter nog steeds geen panelen te bespeuren en schoten we met LABO vzw zelf in actie.

Op onze eerste Dag van het Kritisch Burgerschap, 2 mei 2016, hielden we een optocht tot aan het beeld van ’t Moorken en vervingen onderweg alle bordjes met daarop Leopold II-laan door Roger Casement-laan. Casement schreef een van de eerste vernietigende rapporten over het noodlottige beleid van Leopold II in Congo. Kort nadien interpelleerden we schepen Storms ook over het uitblijven van bordjes tijdens een publieke voorstelling van haar beleid, met de belofte dat meer acties zouden volgen als er geen verandering kwam.

De uiteindelijke “excuusbordjes”. Niet wat we verwacht hadden…

Er zou vanuit de schepen een uitnodiging tot overleg komen, maar in plaats daarvan lazen we in september 2016 in de krant dat het schepencollege had besloten alsnog bordjes te plaatsen. Hoe lang de weg naar een betekenisvolle dekolonisering nog is, dat bleek toen de burgemeester zelf het woord namen tijdens een gemeenteraadszitting over dit initiatief en daarbij de wens uitsprak om de excuses te onthullen op 15 november, de dag waarop Kongo Vrijstaat – het privédomein van Leopold II – een Belgische kolonie werd. Over een pijnlijke uitschuiver gesproken! Als je effectief belang hecht aan een dekolonisering van de publieke ruimte, waarom zou je dan niet kiezen voor 30 juni, de dag waarop Congo werkelijk onafhankelijk werd?

 

Meteen bleek ook dat de excuses zich zouden beperken tot misdaden ten tijde van Kongo Vrijstaat. Hoewel de absolute gruwel van die periode latere vormen van uitbuiting en onderdrukking in de schaduw plaatste, was er absoluut geen sprake van vrijheid of gelijkwaardigheid voor zwarte Congolezen in de latere jaren onder een Belgisch bewind. Uiteindelijk werden de borden ook helemaal niet onthuld en bleek het zelfs niet om excuusbordjes te gaan. Wel werden in alle stilte infoborden in enkele parken geplaatst waaraan onderaan zeer beknopte “excuses” werden toegevoegd.

Het bord dat we zelf plaatsten. Check het aan het begin van de Citadellaan!

Dit alles was  voor ons aanleiding genoeg om opnieuw over te gaan tot actie. Op de sterfdag van Lumumba, 17 januari, organiseerden we eerder dit jaar in het kader van de landelijke actiedag van Hand in Hand tegen Racisme, een actie in Gent waarbij de Leopold II-laan opnieuw gedekoloniseerd werd. Deze keer werd de straat omgedoopt tot de Lumumba-laan en we plaatsten meteen ook een infobord dat duidde waarom dit belangrijk was. De nieuwe straatnamen werden zoals na eerdere acties verwijderd, maar het infobord is er tot op heden terug te vinden en misschien wel het beste symbool van een langzaam dekoloniseringsproces dat voorlopig in de stad te vinden is.

We lanceerden op 17 januari ook een e-mail petitie met de vraag om de naamwijziging permanent te maken. Ondertekenaars van de petitie kregen begin mei, naast een pak praktische bezwaren die moesten aantonen dat het niet haalbaar was om de Leopold II-laan een nieuwe naam te geven, het volgende te lezen: “Stad Gent wil naar de toekomst toe wel nog meer rekenschap geven van de gevolgen van (de)kolonisatie bij haar bevolking. Deze periode uit onze geschiedenis geeft nog steeds aanleiding tot negatieve ervaringen van systematische publieke miskenning. (…) Intussen werd Patrice Lumumba wel opgenomen op de officiële namenlijst voor straatnamen. De stad wenst zeker in te gaan op jullie vraag om Patrice Lumumba te eren met een straatnaam in de toekomst als de opportuniteit zich voordoet. Op dat moment zullen wij hier een gepaste communicatie en een plechtig inhuldigingsmoment rond organiseren.”

De ervaring leert dat we als burgers en activisten die de dekolonisering als onderdeel van een anti-racistische agenda genegen zijn, best de druk op de ketel houden als we deze belofte willen uitgevoerd zien. Anders bestaat het risico dat ‘de opportuniteit’ zich nooit voordoet.

Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht is het een gemiste kans voor het huidige stadsbestuur dat er deze legislatuur nog geen politieke moed en wil werd opgebracht om volop de kaart van dekolonisering te trekken. Dat er toch al iets van een kanttekening in de parken met beelden terug te vinden is, is vooral de verdienste van alle groepen en burgers die reeds voor deze zaak gestreden hebben. Anderzijds moeten we positieve beleidskeuzes ook durven benoemen: de keuze om rond de Krooksite voor plein- en brugnamen te verwijzen naar anti-apartheidsstrijd(st)ers is een stap in de goede richting.

Voor de verkiezingen zit een officiële Lumumba-laan in Gent er wellicht niet meer in. Maar we hopen dat het volgende stadsbestuur de eerste bescheiden stappen als een aanloop zal zien voor meer betekenisvolle sprongen vooruit. Wij zullen met onze partners in deze strijd de druk alvast hoog houden, zodat Gent in de komende jaren, na Brussel morgen, ook een eigen Lumumba-plek kan vieren.