Vlog met campagneupdate #DecolonizeYourself

Bekijk nu de eerste vlog van sociaal laborant Jeroen waarin hij een update geeft over de dekoloniseringscampagne. Samen met enkele andere sociaal laboranten was hij aanwezig op een dialoogmoment tussen Gents Schepen van Cultuur Annelies Storms en burgers over de beleidsprioriteiten van komend jaar. Je raadt al wat wij graag aan dat lijstje willen toevoegen! In de vlog een reactie van de schepen en enkele suggesties die we graag meegeven met het oog op een alternatieve benaming voor de Leopold II laan.

WIJ zijn morgen – Een getuigenis van Toon Cornelis

Vorig jaar organiseerden LABO vzw en De Parel het verbindingsweekend WIJ zijn morgen. We delen hier graag met jullie de getuigenis van Toon over zijn ervaringen met 'WIJ zijn morgen'. Laat je inspireren. 

Wij zijn de toekomst: hoe gaat het er aan toe bij verbindingswerk?

 

 

2015-06-06 16.58.08

 

De aankondiging van de opleiding spreekt over het deblokkeren van onmacht tegenover hoe het eraan toe gaat in onze wereld. Ik blijf regelmatig zitten in die onmacht, terwijl me verbonden weten met het grotere geheel van het leven en de wereld essentieel is voor mij. Ik zal me dus maar inschrijven. Tegelijk voel ik onrust: wie weet raak ik niet geforceerd om actie te ondernemen op een manier die mij niet ligt. Wat mijn actie is, daarin zoek ik, zeer aarzelend.

 

2015-06-07 18.32.52Rustig uitkijken dus maar. The Healing Garden klinkt zweverig, maar meteen blijkt de vrouw des huizen stevig geaard.  Ok.  De andere deelnemers blijken deelneemsters te zijn. Mmh. Nog even afstand houden voor de start. Doen zij ook. Pieter nodigt me uit om mijn voorwerp in verband met het leed van de wereld alvast op een tafeltje te leggen. Euh, vlug iets verzinnen. Ik mag van iemand een appel lenen indien nodig – hé! – al snel leg ik m’n gsm neer. Met een foto van mijn verplicht werk op de kunstacademie. Er liggen boeken over verbindingswerk, maar daar heb ik nu geen zin in. Ik bekijk folders over andere activiteiten van de Healing Garden. 


De thematiek is ruim – in de zin van vergaand – en vraagt dus ook ruimte en het juiste perspectief. Ruimte om bij jezelf te kunnen voelen en dit te kunnen delen. Die ruimte ontstaat bij de start door een speelse kennismaking met de namen, de ronde van ieders aanleiding om in te tekenen en het aandragen van angsten en hoop in verband met de 2 dagen en wat er nodig is om hiermee om te gaan met elkaar. De begeleiders doen ook mee, zodat ze tegelijk mee in de boot stappen.  


2015-06-06 14.56.38Verderop in de 2 dagen wordt de ruimte regelmatig herbevestigd: 

  • Oefeningen per 2 worden ingeleid door gerichte lichaamsopwarming 
  • Oefeningen in groep worden gekaderd – zodat ik gans de tijd weet waar ik mee bezig ben – en ingezet/uitgeleid door opkomende klanken te zingen, een kringdans – zodat ik kan zakken naar het juiste niveau en ook weer terug kan komen.  
  • Discussie wordt vermeden, deelnemers bezigen elkaar om bij zichzelf te kunnen voelen wat de ontmoetingen brengen, met de uitnodiging om nadien te delen. 

Het juiste perspectief voor dit werk is wat mij betreft: de wereld behoort de mens niet toe, de mens behoort de wereld toe; jij hebt niets te verwachten van het leven, het leven verwacht iets van jou (Viktor Frankl). Dit perspectief ontstaat vooral via de inhoud van de oefeningen. Ook daarin steekt een opbouw: dankbaarheid voor wat er is, schept een bedding om stil te staan bij het leed in jouw wereld die tegelijk de wereld is – zowel persoonlijk leed als leed om de wereld kwamen vrijelijk door elkaar aan bod (oef!). Eens dit leed een plek heeft, krijg je voeling met nieuwe mogelijkheden, omdat de ruimere verbinding je ruimer doet kijken. Daarna is het duidelijk welke actie jij kan nemen.

 

2015-06-06 15.31.57
Persoonlijk liet de opbouw, de manier van doen en begeleiden me toe om diep te gaan in persoonlijk leed. Anderzijds bracht het symbolisch terug stappen door de eeuwen en terugkeren met de giften van alle voorouders, me iets waar ik al jaren naar op zoek ben: mezelf gegrond voelen in de geschiedenis van de mensheid. ‘Boven ieder steegje staat de volledige hemel’ schrijft Etty Hillesum. Er onder staat moeder aarde. Voor het eerst was ik na een opleiding bezig met ‘wat kan ik doen’? En heb ik ook al dingen gedaan, waarvan dit relaas er één is. Het relaas van de opleiding bracht mij en mijn partner dichter bij elkaar, plots waren er stukjes aanwezig die ook zij lang gemist heeft. En ik  kan mijn werk in de kunstacademie nu beter plaatsen, wat het mij makkelijker maakt om me er thuis in te voelen.

Boekentips voor kritische wereldburgers! – #WorldBookDay

Op 23 april was het wereldboekendag. En dat was meteen een mooie gelegenheid voor sociaal laborant Jeroen om nog eens in zijn boekenkast te duiken op zoek naar enkele boeken die niet mis staan in de bibliotheek van kritische wereldburgers!

globalize liberationGlobalize Liberation. How to uproot the system and build a better world

Samensteller: David Solnit
Uitgeverij: City Lights Books
Taal: Engels

Een mooie collecties essays voor activisten en wereldversleutelaars op zoek naar inspiratie. Netjes opgedeeld in vijf categorieën: (1) op zoek naar de wortels van het probleem; (2) hoe dingen te veranderen en (3) ideeën in actie.

Het eerste blok helpt ons de wortels van sociale en ecologische problemen in kaart te brengen, met heel wat aandacht voor de perspectieven van mensen of groepen wiens stem vaak – ten onrechte – het minste gehoord wordt in dit debat. Feminisme, racisme, klasse, de oorlogsmachine… Er komen heel wat boeiende analyses aan bod.

In het tweede blok vinden we handvatten en inspiratie om op een meer effectieve manier aan de slag te gaan. Het is misschien wel mijn favoriete deel omdat in de bijdragen belangrijke vragen worden opgeworpen en inzichten verzameld die ook hier relevant zijn. Je leest er lessen rond het organiseren van gemeneenschappen, het strategisch werken, het overstijgen van een 'single issue' aanpak en zoveel meer.

Het derde deel biedt zo waar nog meer hoop: het illustreert dat het geen verafgelegen utopie is maar dat op heel wat plekken groepen echt bezig zijn met het realiseren van die andere wereld. Een hele resem auteurs die weten waarover ze praten schrijven boeiende hoofdstukken over onder meer lessen uit de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, boerenvakbonden, de Argentijnse volksopstand in 2001 en de Zapatistas.

Het boek 'Globalize Liberation' dateert van tijdens de hoogdagen van de andersglobaliseringsbeweging. Enkele voorbeelden zijn niet langer brandend actueel, maar de onderliggende boodschap is dat zeker wel nog. Daarom blijft het boek een absolute aanrader voor al wie zoekt naar manieren om vormen van onderdrukking om te zetten in collectieve bevrijding.

Waarom onmisbaar in de bibliotheek van kritische wereldburgers?

Als kritische burgers willen we de wereld niet alleen beter begrijpen, we willen haar ook veranderen. Alleen is dat vaak een tergend langzaam proces waarbij elke stap voorwaarts soms lijkt geneutraliseerd te worden door de stap achteruit die er op volgt. Toch kunnen we door effectief te organiseren wezenlijke overwinningen boeken. Veel zaken die vandaag de dag vanzelfsprekend zijn waren ooit ondenkbaar. Zeker het tweede blok blijft zeer actueel door enkele verfrissende principes te bieden om onze strijd ook de komende jaren verder vorm te geven.

EPOU_16_let op uw woorden omslag.inddLet op je woorden. Politiek, taal en strijd

Auteur: Jan Blommaert
Uitgeverij: EPO
Taal: Engels

Paulo Freire benadrukte altijd dat taal niet neutraal is. Waarom dat zo is, dat lees je bij Jan Blommaert in dit warm aanbevolen boek. Hij besteed terecht aandacht aan de woordenstrijd die in heel wat maatschappelijke debatten aan de gang is, vaak zonder dat we het echt beseffen. Er is aandacht voor 'framing', iets waar we in onze vormingen ook vaak bij stilstaan. Via framing worden betekeniskaders gehanteerd om jouw interpretatie van de feiten mee te sturen. Zo is het woordgebruik in de media niet noodzakelijk zo onschuldig als het lijkt. De keuze voor bepaalde woorden heeft een belangrijke impact op wat er werkelijk in gelezen wordt.

Waarom onmisbaar in de bibliotheek van kritische wereldburgers?

Hoe kunnen we via taal de verbeelding prikkelen richting een meer solidaire en rechtvaardige wereld? Welke woordkeuze speelt in de taal van tegenstanders met andere belangen? Na het lezen van dit boek sta je gegarandeerd langer stil bij wat je 's ochtends in de krant leest. Want welk betekeniskader ook gebruikt wordt, het dient altijd iemands belangen en logischerwijs zal het vaak ook anderen hun belangen schaden. Die inschattting maken is van het grootste belang voor wie geïnteresseerd is in emancipatorisch werk in plaats van het systeem gewoon keer op keer weer te bevestigen. Het is net daarom ook belangrijk als kritische wereldburgers ons eigen zakwoordenboekje samen te stellen, waarbij we zelf opnieuw heel goed weten welke woorden we gebruiken en waarom.

jass-dictionary_2013Een mooi voorbeeld hiervan is de 'feminist movement builder's dictionary' van de Just Associates, een organisatie die net als ons heel sterk put uit de traditie van popular education en zelf een woordenboekje samen stelde met onder andere aandacht voor…

Je kan de publicatie gewoon online downloaden

 

 

 

 

PeopleshistoryzinnA People's History of the United States of America

Auteur: Howard Zinn
Uitgeverij: Harper Perennial Modern Classics
Taal: Engels

Het boek van Howard Zinn is om veel redenen een legende in de VS en ver daarbuiten. Zinn was docent geschiedenis en vond naar eigen zeggen geen enkel geschikt lesboek dat hij kon verzoenen met zijn overtuiging dat de geschiendenis van gewone mensen er toe doet. En dat is een geschiedenis die vaak een geschiedenis van verzet is, maar ook van het bouwen aan nieuwe verhalen, vaak ondanks of tegen machtige belangengroepen in. Het boek van Zinn is dankbaar in de armen gesloten van heel wat progressieve leerkrachten, maar tegelijk ook verboden als lesboek in enkele staten van de VS. Naast docent was Howard Zinn ook een overtuigd activist die zelf op de barricades ging staan, maar tegelijk ook benadrukte dat burgerlijke ongehoorzaamheid een essentieel onderdeel was van een democratisch systeem. In tijden van wereldwijde ecologische en economische crisis een les die we maar beter goed onthouden.

Waarom onmisbaar in de bibliotheek van kritische wereldburgers?

We zouden het soms vergeten, maar de manier waarop we naar de geschiedenis kijken, heeft ook een grote impact op hoe we de huidige wereld om ons heen interpreteren. Wat zien we en wat blijft ongezien? Waaraan hechten we belang? Wat beschouwen we als vermeldenswaardig? Te vaak worden we aangeleerd om slechts een deel van het verhaal te zien. Vaak een deel waar we weinig affiniteit mee hebben. Op die manier worden we zelf geen subject, maar een object van de geschiedenis. We ondergaan alleen maar. Maar moeten we de wereld echt gewoon 'ondergaan' of kunnen we een meer pro-actieve rol spelen? Wie heeft de wereld eigenlijk mee vorm gegeven. Het boek van Howard Zinn is zeer belangrijk om een andere kijk te krijgen op de geschiedenis. Om stil te staan bij hoe de wereld wordt opgebouwd door gewone mensen. Door burgers die overgaan tot kritsch handelen, soms met grote gevolgen voor hun eigen leven. Wist je trouwens dat het boek van Howard Zinn inspiratie gaf voor heel wat gelijkaardige boeken op andere plekken en in andere contexten? Ik kijk uit naar de publicatie van een 'people's history' van ons eigen land!

IndigenousPH Een voorbeeld van een ander werk geïnspireerd op dat van Howard Zinn maar met weer een andere focus is dat van Dunbar. Zij beschrijft in haar werk de geschiedenis van de Verenigde Staten door de ogen van de inheemse bevolking en hun overlevingsstrijd. Een mooie publicatie die ook voer tot denken biedt aan al wie interesse heeft in het thema 'dekolonialisering' van het denken. Daarnaast is er ook nog 'A People's History of American Empire', Of hoe een goed idee een lawine aan nieuw werk kan opleveren.

 

 

 

 

MelreuxEen Syndicale Legende. Melreux en de Rode Burgers

Auteur: Ivan Van Praet
Uitgever: Critica
Taal: Nederlands

Ik was vorige week op de boekvoorstelling van deze nieuwe uitgave en vond toch dat het niet in dit lijstje mocht ontbreken. Misschien moest ik er ook wel aan denken omdat ik sowieso Howard Zinn zijn geschiedenis van onderop wou meenemen. Want hoeveel weten we eigenlijk van onze eigen geschiedenis van onderop? Dit boekje zal alvast helpen te voorkomen dat een belangrijk stuk geschiedenis van de arbeidersbeweging in dit land vermeden wordt. Op de boekenvoorstelling werd het omschreven als een receptenboek omdat er heel wat boeiende aanknopingspunten in staan voor sociaal-culturele vormingswerkers die op een politiserende manier aan de slag willen gaan. Iets wat ons bij LABO vzw natuurlijk erg nauw aan het hart ligt.

Waarom onmisbaar in de bibliotheek van kritische wereldburgers?

Willen we wat veranderen, dan moeten we mensen versterken om eerst de wereld beter te begrijpen en vervolgens collectief op te staan om er wat aan te gaan doen. Heel vaak wordt ons echter het omgekeerde aangeleerd, met name om de wereld te aanvaarden zoals die is en vooral niet uit de pas te lopen. We moeten leren van historische voorbeelden zoals de syndicale vorming in Melreux om ook vandaag innovatieve en bevrijdende educatieve praktijken te ontwikkelen, gericht op groepen die hier vaak geen toegang toe hebben. Een opdracht die we ook binnen LABO vzw zeer serieus nemen.

OR Book Going RougeBeautiful Trouble

Samensteller: Andrew Boyd
Uitgever: O/R
Taal: Engels

Nog een receptenboek! En wat voor eentje. In een groot aantal korte bijdragen krijg je een gereedschapskist vol tactieken, principes, theorieën, case studies en brongroepen/beoefenaars die inspiratie bieden aan al wie dingen in beweging wil zetten. De categorie met beoefenaars die organisaties of individuen die een inspirerend praktijkvoorbeeld zijn verzamelt, is soms iets verder van ons bed in een West-Europese context en de brokjes theorie zijn soms ook wat kort om volledig tot hun recht te komen. Maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de bijdrages die tactieken en principes verzamelen. Het eerste is goed voor heel wat inspiratie als je op zoek bent naar een geslaagde actievorm en het tweede daagt ons uit om enkele belangrijke vragen mee ten nemen in het organiseren. Vragen als: wat is strategische escalatie? Hoe en waarom herframing om het debat naar je hand te zetten? Hoe breng je jouw boodschap krachtig over met acties?
Goed nieuws trouwens: de meeste recepten kan je gewoon ook online al even opzoeken. En nu jij, Jeroen Meus!

Waarom onmisbaar in de bibliotheek van kritische wereldburgers?

Het systeem veranderen, dat doe je niet van vandaag op morgen. En een tactiek die vandaag werkt, die zal morgen misschien al achterhaald zijn. Dus vat je de reis beter aan met een goed gevulde rugzak. De enige zekerheid die we hebben, dat is dat 'het gereedschap van de meester je niet zal helpen om het huis van de meester te ontmantelen', zoals Audre Lorde zo toepasselijk omschreef. Met andere woorden: willen we een wereld creëren die gebaseerd is op fundamenteel andere waarden, dan zullen we die niet kunnen ontwerpen op basis van dezelfde logica die tot de huidige wereld heeft geleid.

CPH poster bookCelebrate People's Histories 

Nog meer geschiedenis van onderop! Een boek met daarin de eerste posters uit de reeks 'Celebrate People's History, samengesteld door Josh McPhee van het Just Seeds kunstenaarscollectief. Een zeer verfrissend idee om de geschiendenis van de strijd van onderop ook grafisch te doen herleven. Tientallen kunstenaars gingen elk in hun eigen stijl op zoek naar historische inspiratiebronnen: bewegingen, organisaties, personen of gebeurtenissen die van blijvend belang zijn voor de geschiedenis van sociale strijd. Via de posters in deze reeks worden heel wat vergeten strijden opnieuw belicht en overwinningen van onder het stof gehaald. Zeer belangrijk in tijden waar cynisme soms de bovenhand dreigt te halen.

Waarom onmisbaar in de bibliotheek van kritische wereldburgers?
We zouden het soms vergeten: maar we hebben in de jarenlange strijd voor sociale rechtvaardigheid al heel wat mooie overwinningen geboekt. Alleen is de mainstream geschiedenis vaak zeer selectief: we onthouden de verhalen van de overwinnaars, staatshoofden, top poltici en grote economen. Maar wie houdt de wereld werkelijk draaiende?

De posters in het boek zijn ook afzonderlijk te bestellen (sommige oudere zijn intussen uitverkocht) via de website van de Just Seeds coöperatieve. Bij LABO vzw houden we de geschiendenis van onderop graag in leven en meerdere van de posters sieren dan ook onze kantoorruimte. Maar ook in de eigen huiskamer 

Leestips voor solidaire wereldburgers!

Wil jij ook in beweging komen voor een meer solidaire wereld? Wil je mee opkomen voor de rechten van vluchtelingen? Vind je het ook tijd om nu eens echt werk te maken van dekolonialisering, niet in het minst ook in hoofd en hart? In deze post verzamelen we wat boeiende literatuur voor solidaire wereldburgers!

Sociaal laborant en boekenwurm Jeroen selecteerde alvast vier boeken die ons op weg zetten. In volgende bijdragen belicht hij nog meer literatuur die niet mag ontbreken in het boekenrek van kritische wereldburgers. Contacteer hem als je zelf nog andere tips hebt. In het bijzonder enkele Nederlandstalige aanbevelingen zouden hard geapprecieerd worden!

 

 

undoing_border_imperialism (AK Press) Undoing Border Imperialism (Harsha Walia)

Harsha Walia is een activiste en 'organizer' (een soort van opbouwwerker) verbonden aan No One Is Illegal in Canada. In een bijzonder interessant en veelzijdig boek legt ze een heel parcours af gericht op het ontleden van het begrip 'grensimperialisme' maar ook op de strijd ertegen. Ze begint met een theoretische uiteenzetting over de oorsprong van het fenomeen 'border imperialism' en de impact die het heeft op de levens van heel wat mensen. In verdere hoofdstukken wijst ze op mogelijkheden om ons te organiseren, geworteld in waarden als solidariteit, wederkerige hulp en collectieve bevrijding. Doorheen haar boek laat ze ook andere vrouwelijke activistes aan het woord, met korte en vaak poëtische bijdrages die het best wel theoretische boek toch weer net iets lichter verteerbaar maken.

 

 

 

 

 

 

 

bridge_lo_res_xsm BRIGDE: A Popular Education Resource for Immigrant & Refugee Community Organizers

Werk je als onderwijzer of vormingswerker in groepsverband met migranten- of vluchtelingengemeenschap, dan is dit boek echt een must! Het boek start met een korte introductie tot werken vanuit de 'popular education traditie' en bevat verder een hele reeks oefeningen, opgedeeld in enkele handige categorieën. Er zijn modules over migratie en mensenrechten, migratie en arbeid, over migratie en holebi rechten, maar ook over het transformeren van conflicten en leiderschap van vrouwen. Waarschuwing: het boek is geschreven in en voor een Amerikaanse context. Dat maakt dat voor sommige oefeningen een vertaalslag nodig. België is immers de VS niet en de achtergrond van de hoofdstroom aan vluchtelingen is ook anders.

 

 

 

 

 

Borderlands_La_Frontera_(Anzaldua_book) Borderlands / La Frontera (Gloria Anzaldúa)

In kritische tradities en post-koloniale studies is dit boeken intussen een klassier. Een bespreking volgt in de week van 22 februari.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Towards Collective Liberation (Crass) Towards Collective Liberation (Chris Crass)

 Een zeer mooie inleiding op grassroots organizing. Een bespreking volgt in de week van 22 februari.

 

 

 

 

 

Een dag in de Jungle van Duinkerken

Verslag van een dag in de Jungle van Duinkerken

you broke the ocean in

half to be here.

only to meet nothing that wants you.

– immigrant

Gedicht: Nayyirah Waheed

 

 

Het is een vreemd gevoel, binnen wandelen in de jungle van Duinkerken. Rondom het kamp staan enkele politiebusjes strategisch opgesteld. Bij de ingang houden enkele agenten de wacht. Hun doel? Controleren wat wordt binnen gebracht door de vrijwilligers. Eten is welkom. Tenten niet. De Franse overheid wil duidelijk dat het er niet te gezellig wordt. Aan de overkant van het kamp pronkt een typische middenklasse woonwijk. Een schril contrast. Wellicht is de politie er ook om de buurtbewoners gerust te stellen. De grens tussen de have's en de have not's kan moeilijker letterlijker zijn.

 

Het kader: een falend Europees beleid

 

Wat in het kamp in Duinkerken en in die andere beruchte jungle van Calais gebeurt, is niet los te zien van het bredere kader van een falend Europees asielbeleid. Ondanks veel retoriek over 'streng maar rechtvaardig' valt de praktijktest tegen. Europa doet niet wat het kan. Noch inzake het stoppen van de globale oorzaken die vluchtelingenstromen op gang brengen (klimaatverandering, gewapende conflicten, onevenwichtige vrijhandelsakkoorden,…), noch in het opvangen van vluchtelingen die hun thuis zagen afbrokkelen tot niets restte dan vertrekken richting onzekerheid.

Europa en haar lidstaten hebben middelen die ze kan inzetten voor een solidair en humaan asielbeleid. Het is geen zaak van capaciteit, maar wel van politieke wil. Europa heeft andere prioriteiten. Het geld dat voor opvang en verbinding moet dienen, gaat volledig op in het versterken van de buitengrenzen, een opsluit- en terugstuurbeleid in nog steeds teveel gevallen en defensie en veiligheid. Het resultaat? Steeds grotere muren die de angst binnen en de menselijkheid buiten houden. Als we de bronnen van onveiligheid niet aanpakken, dan blijven de huidige investeringen vooral een schone schijn operatie. Europa dweilt met de kraan open. En het probleem is niet de mensenstroom, maar wel dat uit die kraan steeds meer lekt.

 

Solidariteit van onderop

 

Aan de andere kant van het spectrum zien we wel een bron van hoop in de duisternis. Ondanks de desinformatie en bangmakerij waaraan overheden en media zich met regelmaat bezondigen, zetten grote groepen burgers zich vrijwillig in. Dat was afgelopen zondag niet anders. Ondanks de beperkte structuur slagen vrijwilligers er wonderwel in zich te coördineren. Sommigen waren bezig greppels te graven voor afwatering, anderen bemanden een verdeelpost voor kleding, maakten binnengekomen laarzen schoon of kookten voedsel. Het is eigenlijk ontluisterend om vast te stellen dat het niet de overheden en grote NGO's met veel meer financiële middelen zijn die het voortouw nemen in het organiseren van de solidariteit, maar dat alle initiatief van geëngageerde burgers moet komen. De vraag is of het ooit anders is geweest.

black flagsIn die zin is het boek 'Black Flags and Wind Mills: Hope, Anarchy and The Common Ground Collective' een echte aanrader. Daarin beschrijft activist en community organiser scott crow (zonder hoofdletters inderdaad!) hoe na de orkaan Katrina vrijwilligers een grootse hulpoperatie opzetten onder de noemer van het 'Common Ground Collective'. Hij zet gedetailleerd uiteen hoe de overheid inzette op 'veiligheid' (de facto het beschermen van de blanke geprivilegieerde bevolking tegen de minder gefortuneerde zwarte bevolking die vaak alles kwijt wat) en grote hulporganisaties oeverloos overleg pleegden. Ondanks van poging tot sabotage vanuit de overheid en andere groepen die dit burgerinitiatief slecht gezind waren, slaagden ze er doorheen de tijd in om een stevige grassroots structuur uit te bouwen met een grote collectieve keuken, een gezondheidscentrum, schoonmaakploegen en zelfs wederopbouw.

Ondanks belangrijke verschillen met de huidige context in Calais en Duinkerken, zoals de aanwezigheid van een residentiële gemeenschap versus een groep mensen op doortocht, valt er toch heel wat inspiratie te halen uit die ervaring. Zeker omwille van de inspanningen om kritische burgers, activisten en lokale bewoners te verenigen in hun inspanningen om samen een nieuw, solidair verhaal te schrijven. Een uitdaging die we ook nu zien: kunnen we het niveau van paternalisme en liefdadigheid overstijgen en samen met vluchtelingen in solidariteit structuren opzetten? Uiteindelijk gaat het ook om collectieve bevrijding van een onderdrukkend systeem dat zowel vluchtelingen als residentiële burgers van West-Europa ontmenselijkt.

 

De realiteit: meer overleven dan werkelijk leven

 

Het leven in het kamp is allesbehalve zorgeloos. Mannen (de meerderheid), vrouwen en kinderen ploeterden door de modder toen we aankwamen. Sommigen in schoeisel dat hier totaal niet op is aangepast. Het verbaasde ons dan ook niet dat dit de eerste vraag is die we kregen bij aankomst: “Shoes? Did you bring shoes?” Helaas, de enige laarzen die we bij hadden, moesten onze eigen voeten droog houden die dag.

Toen we aan het eind van de dag terug huiswaarts wilden keren, werden we nog maar eens geconfronteerd met de precariteit van het leven in het kamp. Enkele Iraaks Koerdische vluchtelingen probeerden zich warm te houden met een gasvuurtje in hun tent, waarop hun tent vuur vatte. Het resultaat: twee mensen met brandwonden, waarvan een ernstig verwond was aan de voeten en benen. Ze moesten zelf naar de rand van het kamp strompelen, waar de politie de hulpdiensten belden. Enkele vluchtelingen die probeerden communiceren met de politie in het Engels (omdat ze Frans onmachtig waren) kregen als repliek “We zijn hier in Frankrijk, hier spreekt men Frans”. We bleven ter plekke om te zien of we nog op een of andere manier konden helpen. Toen de ziekenwagens kwamen, hielpen we met tolken. De neef van de zwaarst gewonde vluchteling raakt in paniek toen hij 'omwille van de verzekering' niet mee mocht in de ambulance. Al die tijd onderweg hadden ze enkel elkaar en hij wou zijn neef nu ook niet los laten. We aarzelden niet en brachten hem zelf naar het ziekenhuis in Duinkerke.

Al bij al had het veel slechter kunnen aflopen voor de jonge mannen. In een gesprek met een agent kreeg ik te horen dat brandgevaar de reden was dat ze geen gasvuurtjes mochten binnen brengen. Allemaal goed en wel, maar wat zou jij doen? Je hebt zo'n lange weg afgelegd, enkel om terecht te komen in een zee van modder. Het is koud, je kan nergens naar toe. Het enige wat je hebt is dat gasvuur. Ik kan me voorstellen dat ik alles zou doen om het even warm te krijgen. En jij? Wat zou jij doen?

 

Wat te doen als burger?

 

Al bij al waren we allemaal heel tevreden die dag in Duinkerke geweest te zijn. We konden ons geen betere manier voorstellen om die regenachtige zondag te spenderen. Wat je te zien krijgt is hard en laat je niet zomaar los. Maar we zagen ook hartverwarmende taferelen. De solidariteit, de dankbaarheid, de verbinding… We laten het thema zeker niet los en plannen nog nieuwe bezoeken en andere activiteiten in solidariteit met vluchtelingen.

dunAls burger kan je immers op verschillende manieren een verschil maken. Eerst en vooral is directe solidariteit heel hard nodig. Contact leggen met mensen, vragen wat ze nodig hebben en dan gericht inzamelen en bezorgen. Samen bouwen, mensen informeren over hun rechten… Vele kleine beetjes maken een groot geheel. Maar solidariteit alleen zal niet volstaan als de officiële structuren stokken in de wielen blijven steken. Daarom moet ook de druk op overheden opgevoerd worden. En dat kan alleen via acties. Acties aan de ambassades, manifestaties, bezettingen, blokkades. Er is een heel spectrum aan mogelijkheden. Tot slot kunnen onze inspanningen enkel effectief zijn als we het draagvlak voor zowel solidariteit als sociale actie blijven vergroten. En daarom moeten we blijven aan bewustmaking doen. Door verhalen als deze te delen en te wijzen op de onderliggende oorzaken van de toenemende migratie. Door stil te staan bij onze historische verantwoordelijkheid in plaats van mensen op de vlucht met de vinger te wijzen. Want zij proberen net als ons ook niet meer dan een leven met toekomst op te bouwen.

Beste mens…

Beste mens,

 

alvast mijn excuus voor de toon van deze brief, maar ik voel me boos, verdrietig, wanhopig en teleurgesteld. Ik wens je niet te beledigen, schuldig te laten voelen of met de vinger te wijzen, maar ik ben het zat om een tandwiel in het systeem te zijn. Ik ben het zat om volgens regels te spelen die van zowel mensen als dieren objecten maakt. Regels die gebaseerd zijn op nummers en niet op levens. Een regelgeving die onderscheid maakt tussen zij die mogen zijn en zij die het niet eens waard zijn om te zijn. Onderstaand relaas is iets waar we allemaal in bepaalde mate een rol in spelen, vaak zonder het te weten of er bewust van te zijn. Dit zijn mijn ongecensureerde frustraties, alsook vast die van vele anderen. 

 

Misschien dat je het ondertussen al vernomen of gevoeld hebt, maar we zijn ernstig ziek. Wij – de aarde, de planten, de dieren. Wij, wij allemaal. En we worden alsmaar zieker. En, beste mens, hoewel wij onszelf ervan proberen te overtuigen dat we er alles aan doen om de wereld te verbeteren – dat is niet zo. Of jawel, dat is wel zo, want in onze belevenis verwijst “de wereld” naar de mensheid alleen. Ja, we weten wel dat er ook andere levende wezens in rondlopen, maar dat doet er niet echt toe. Wij, mensen, doen ertoe. In al onze opgeblazen arrogantie vergeten we dat we maar één onderdeel zijn van de wereld, niet de hoofdrolspeler. We vergeten dat we niet los staan van onze omgeving, van planten, van andere dieren. We vergeten dat wij eigenlijk een uit de hand gelopen diersoort zijn die zich doorheen de tijd een positie van macht en heerser eigen heeft gemaakt. En ironisch genoeg worden juist die mensen onder ons die een diepe verbinding hebben en in stand houden met al het andere leven om zich heen, aan de kant geschoven als museumstukken. Culturen om te bestuderen, maar niet om van te leren.

 

We hebben het lef om het welzijn van de mens als einddoel in deze wereld te beschouwen. Dat dit ten koste gaat van alle andere levende wezens is bijzaak. De levens van niet-mensen zijn immers veel minder belangrijk dan die van mensen, dan niet onbelangrijk. Zij leven in functie van ons. Ik las het laatst in de krant: “Is het erg als een bultrug sterft? Helemaal niet (…). De bultrugpopulatie groeit net zo hard als de economie van China.” In een mini artikeltje, mooi weggestopt in de onderste hoek van de pagina. Meer woorden hoeven er niet aan vuilgemaakt te worden. En de mensenpopulatie dan? Het zou me verbazen als ik zo een achteloze uitspraak tegen zou komen over de mensenpopulatie, een die ongetwijfeld nog veel sneller groeit als die van de bultrug. Of misschien toch, maar dan uitgesmeerd over twee hele pagina’s om het dan nog eens te herkauwen in diverse praatprogramma’s.

 

Het klimaat? Ook dat is bijzaak in onze wereld. Één van vele problemen. Think again! Het klimaat is hoofdzaak en ligt aan de basis van het bestaan van de aarde en dus ook aan ons mensenbestaan. Nog belangrijker is dat wij aan de basis liggen van de verslechtering van het klimaat en de gevolgen daarvan. We putten de grond uit om maar zo veel mogelijk voedsel voor onze alsmaar groeiende populatie te produceren. En we willen natuurlijk ook vlees op ons bord voor het avondeten. Afgezien van het feit dat er daardoor een vleesindustrie ontstaan is die het leven van andere dieren vermindert naar de functie van ons, mensen, te voeden, kost het ook nog eens enorm veel energie (voeding voor de dieren, transport, …). Om nog maar niet te spreken over ons disrespect tegenover het kleine leven op deze aardbol. Vergis je niet, de talloze insectensoorten die deze aardbol kent zijn misschien klein in gestalte, maar ze spelen een reusachtig grote rol in het overeind houden van al het leven op aarde. Zonder wormen geen gezonde grond en zonder gezonde grond geen (gezonde) planten. Zonder bijen geen voortplanting van een groot aantal planten. En wat is onze bijdrage, mens? Uitlaatgassen, plastic verpakkingen, uitputting van grondstoffen en water, overmatig energieverbruik, …

 

Maar de verheffing van mens boven al het andere dat leeft is nog niet genoeg voor ons. Nee, zelfs in onze bubbel van een wereld hebben we besloten dat de ene mens beter is dan de ander. Op basis van wat? Huidskleur en andere uiterlijke kenmerken, geboorteplaats, religie. Daar zijn die arrogantie en schaamteloosheid weer. Wie zijn wij om te denken dat we iemand haar/zijn gevoelens, gedachtes, intenties kennen op basis van haar/zijn uiterlijk? Wie zijn wij om te besluiten voor een ander dat zij/hij haar/zijn voeten niet mag zetten op een ander deel van deze aarde dan haar/zijn geboorteplaats? Wie zijn wij om een religie te herinterpreteren op basis van de daden van een fractie van de mensen die zich identificeren met die religie? Wie zijn wij? Westerlingen, het noorden, eerste wereld landen (!), met een white supremacist mindset. Zoals al velen voor mij hebben opgemerkt: waarom staat de hele wereld op zijn kop als er een aanslag wordt gepleegd in Parijs, maar is het business as usual als er tien keer hetzelfde gebeurt (of met tien keer zo’n grote impact) in Beirut, Palestina, Nigerie, …? Hoe kan het zo zijn dat het ene mensenleven meer waard is dan de ander?

 

Lieve mens, hoe is het mogelijk om comfortabel in je warme thuis te zitten als je dagelijks voorbij loopt aan mensen die dat comfort en die warmte alleen maar kunnen zoeken op de kasseien? En je dan ook nog eens te irriteren als ze je om niet meer dan een aalmoes vragen. Vluchtelingen of daklozen die al jaren hier op straat leven – het maakt niet uit. Hoe is het mogelijk dat geld en privacy voor ons belangrijker zijn dan het leven en welzijn van andere mensen, andere dieren? Hoe durven we ons zo verheven te voelen boven andere mensen, andere dieren, onze omgeving? Waarom wenden we onze blik af? Waarom laten we ons zo beïnvloeden door het vertekend beeld van de media? Waarom volgen we blindelings politiekers die meer bezig zijn met het spelen van hun politiek spel en hun gelijk halen dan het genezen van de aarde? Waarom sluiten we onze ogen voor de levens- en werkomstandigheden van degenen die onze te goedkope kleding en voeding produceren (liefst aan de andere kant van de wereld, zodat we onze ogen niet eens hoeven sluiten om het niet te zien)? En dito, waarom sluiten we onze ogen voor het leed van andere dieren, het leed dat wij ze aandoen (en negeren we dat dit leed vooraf gaat aan het stuk vlees op ons bord of de bontkraag van onze jas)? En nog zo veel meer vragen die als hersenspinsels in mijn en vast nog wel andere hoofden leven.

 

Hoewel ik vaak de verlammende wanhoop nabij ben, leer ik ook steeds meer hoe verandering vanuit jezelf komt. Oma’s wijsheid: “Begin bij jezelf”. Word wakker van de wereld die gecreëerd wordt door een systeem dat we zelf in stand houden door het blindelings te volgen en uit te dragen. Oordelen zijn snel gemaakt, maar vaak gebaseerd op onze eigen beleving van degene of hetgene waarover we oordelen. Kruip eens in de huid van een ander, stap in haar/zijn schoenen, luister naar haar/hem, kijk met haar/zijn ogen. Zet de bril van de media af en zie de persoon die voor je staat. Zoals gezegd door Chimamanda Adichie, hoewel stereotypes niet altijd onwaar zijn, ze zijn in alle gevallen onvolledig[1]. Bovendien zeggen ze niks over de gevoelens, dromen, herinneringen, gedachten, ervaringen en verhalen die daarachter schuilen. Zíé andere dieren en planten. Bekijk de wereld eens van hun perspectief. Het feit dat wij ze niet helemaal begrijpen, betekent niet dat ze niet ook zijn. Humble yourself. De wereld draait niet om mij en jou en de wereld draait niet om ons mensen alleen. Alles dat zich op deze draaiende bol bevindt, maakt samen de wereld.

 

Nienke van Zwieten – Sociaal laborant bij LABO vzw


[1] Chimamanda Adichie: The Danger of a Single Story from http://www.ted.com/talks/chimamanda_adichie_the_danger_of_a_single_story.html

 

Een creatief antwoord op (staats)terreur – De klimaatbeweging op een keerpunt

Op 29 november ondersteunt LABO vzw niet alleen de mars in Oostende, maar ook de oproep om het betogingsverbod van de Franse regering te negeren en toch te betogen in Parijs. Voor een kritische maar constructieve beschouwing van de klimaatbeweging in deze tijden van terreur en angstzaaierij, schreven de sociale laboranten Esra Özkan en Pieter Baets dit opiniestuk. Samen staan we sterk voor een beter klimaat!

Dit blogartikel werd ook gepubliceerd op De Wereld Morgen.

11062109_1654230811516630_2190721120155317507_n

Nu alles hier in onze contreien mee escaleert en de maatregelen van onze ministers meer angst zaaien en onze burgerrechten nog verder terugschroeven, wordt het hoog tijd dat onze ogen open gaan. Zoals Mathias BienstmanAnneleen Kenis en ook Famke Vekeman al aangaven in hun opinieartikels in de kranten van afgelopen week, is de klimaatcrisis integraal verbonden met deze oorlogen in het Midden-Oosten die boven alles om de controle van natuurlijke hulpbronnen draaien zoals olie, gas en water. Daarom ook dat het verbod op de klimaatmarsen in Parijs, mooi speelt in de kaart van de politici en bedrijven om de verdere controle en exploitatie van die hulpbronnen ten koste van het klimaat te garanderen.

Het is nu dat de klimaatbeweging in ons land en in de rest van de wereld moet beseffen dat ook wij vandaag al getroffen worden door de klimaatverandering. Op dit eigenste moment misschien onrechtstreeks door die strenge veiligheidsmaatregelen en de inperking van onze rechten als klimaatactivisten, maar net zo goed door meer overstromingen, nog te verwachten superstormen en niet onbelangrijk nog meer globale conflicten die onze veiligheid in het gedrang zullen brengen. We moeten dus als klimaatbeweging vooral niet terugkrabbelen maar doorzetten. De imminente gevaren hiervan moeten we durven in de ogen kijken. Immers, wanneer klimaatverandering zich doorzet, zullen grenzen nog meer vervagen en zijn vooral globale rechtvaardigheid en vrede de enige manier om ook lokale veiligheid en solidariteit tussen mensen te garanderen. We hoeven onze angst niet te negeren, maar we mogen er ons ook niet door laten verlammen.  De beste manier om onszelf te genezen van die angst is door naar buiten te gaan en samen aan één zeil te trekken met onze medestanders. Wanneer overheden onze veiligheid niet kunnen garanderen en tegelijkertijd onze democratische rechten inperken, wordt het tijd om massaal creatief uit de hoek te komen en naar verschillende manieren te zoeken om alsnog een stok in de wielen te steken van deze dolgedraaide machine die ons met rasse schreden in de afgrond wil storten.

 

De stok steekt al in de wielen want het verbod op betogingen houdt de Climate Express niet tegen om op 29 november toch op straat te komen, symbolisch in een stad die over een halve eeuw al onder water kan staan dankzij de toenemende klimaatverandering, Oostende. Maar niet alleen Oostende mag op die dag onze plek van afspraak zijn. Want nauwelijks 300 km verder vindt vanaf die dag de grootste greenwashing show ooit plaats waar wereldleiders en industriële lobbyisten samenkomen om voor de zoveelste keer tot een zwak en niet bindend klimaatakkoord te komen. Terwijl deze machtigen der aarde wel mogen beslissen over de toekomst van onze planeet, zijn wij als betrokken burgers en klimaatslachtoffers allesbehalve welkom. Daarom wordt er door de Climate Express toch gefietst, gekayakt en gewandeld naar Parijs en wordt er door verschillende actieplatformen opgeroepen om het betogingsverbod te negeren en toch –op eigen risico- naar Parijs af te zakken die dag. Dat toont dat het menens is voor de klimaatbeweging. En er is meer…

Nu al schakelen heel wat actiegroepen een versnelling hoger om overal ter wereld de klimaatproblematiek onder de aandacht te brengen. Waarom starten we de gedecentraliseerde acties, de Climate Games (van 30/11 tot 12/12) niet een dagje eerder? Waarom wordt 29 november geen dag van globaal creatief verzet voor klimaatrechtvaardigheid en een meer vredevolle wereld? Niet alleen in Oostende of Parijs, maar waarom ook niet in de haven van Antwerpen of op de luchthaven van Zaventem? Plekken die symbool staan voor de massale uitstoot die onze planeet naar de verdoemenis helpen. De macht van het getal wordt nu sterker als we niet op één symbolische plek maar op veel plaatsen tegelijkertijd aanwezig zijn, heel luid roepen zoals de kinderen afgelopen week in Gent en roet in het eten strooien van diegenen die inzetten op ‘business as usual’. Een daadkrachtige klimaatbeweging omhelst de diversiteit van achtergronden en verschillende actiemodellen, net zoals we graag een diverse wereld voorstaan. En eenheid en verbondenheid in die diversiteit is nu meer dan ooit nodig.

In naam van alle onschuldige slachtoffers die al gevallen zijn dankzij de oorlogszuchtige neoliberale en imperialistische politiek van overheden en multinationals wereldwijd, willen wij niet alleen onze stem laten horen, maar eisen wij voortaan klimaatrechtvaardigheid op. De klimaattop is geen platform die alle gemeenschappen op deze planeet vertegenwoordigt. Ze heeft niet de legitimiteit om te beslissen over onze toekomst. Veerkrachtige gemeenschappen overal ter wereld bieden oplossingen en hebben de wilskracht om een andere samenleving uit te bouwen. Parijs is noch het begin, noch het einde van deze strijd en vooral een belangrijke kans om samen te komen en elkaar te inspireren voor een sterke en lang levende klimaatbeweging. Laten we deze kans niet missen. Laten we onze liefde voor deze planeet in verbondenheid met elkaar inzetten om de ander te overwinnen. 

Esra Özkan en Pieter Baets, sociale laboranten bij LABO vzw

LABO vzw is een beweging die ijvert voor meer kritisch burgerschap en fungeert als een sociaal laboratorium voor burgers, organisaties en bewegingen om te experimenteren met persoonlijke en maatschappelijke veranderingsprocessen.

 

Wortels voor een ander leren – Bouwen aan een Europese School voor Duurzaamheid

In de laatste week van september organiseerde Friends of the Earth Europe een bijeenkomst in het kader van het Europese School of Sustainability project, waaraan ook Climaxi deelneemt. Binnen dit project werken 21 verschillende Europese Friends of the Earth groepen gedurende 3 jaar samen. Bedoeling is om elkaar te ondersteunen om ons werk duurzamer en effectiever te maken. Ik ben namens Climaxi naar deze bijeenkomst in Engeland gegaan en heb gedurende 4 dagen veel bijgeleerd over o.a. popular education en het FoE netwerk. 

De meeste deelnemers kwamen op maandagavond aan en hebben toen tijd gehad om de locatie wat te verkennen, elkaar te leren kennen en affiniteitsgroepjes te vormen. Ik kwam zelf pas ‘s avonds laat aan, dus de volgende ochtend was het een extra grote verrassing om te zien hoe mooi de plek was en hoeveel diverse deelnemers er waren. 

De eerste dag hadden we tijd om te verkennen wat een SofS (School of Sustainability) nu precies inhoudt en hoe dat er in een Europese context uit zou kunnen zien. Tatiana van FoE Colombia heeft ons meer verteld over de Latijns-Amerikaanse wortels van SofS. FoE organiseert in de regio al een aantal jaar SofS en verschillende landen hebben dit model op nationaal niveau overgenomen. Zo zijn er in Colombia verschillende ‘’scholen’’; de school van vrouwen, de school van water en de school van vogels. Dit zijn geen scholen in de zin van een fysiek gebouw met leerlingen die elke dag les krijgen van een leraar. Een SofS is een gemeenschap die met grote of kleine regelmaat op verschillende plaatsen bijeenkomt om kennis en ervaringen uit te wisselen. Tussen bijeenkomsten in wordt er zoveel mogelijk digitaal samengewerkt. Binnen de school van vogels worden bijvoorbeeld activiteiten in de natuur georganiseerd, waarbij kinderen vogels observeren. Het gedrag van die vogels wordt vervolgens gebruikt als een metafoor om thema’s zoals systeemverandering op een interactieve manier te introduceren. 

Later in de dag hebben we gekeken naar het thema system change en de relatie tussen SofS ensysteemverandering. Verschillende FoE groepen gaven voorbeelden van campagnes/acties die zij hebben gevoerd die bijdragen aan systeemverandering. Interessant is ook de locatie waar we verbleven: in een gemeenschap die vormingen en cursussen rond duurzame ontwikkeling organiseert. De groenten die we aten, kwamen uit de tuin en de melk van de koeien uit de wei. 

De volgende dag was het de beurt aan mijn groepje om ‘s ochtends ‘’het nieuws’’ te presenteren, wat we hebben gedaan aan de hand van een klein theater. Dit sloot goed aan bij de rest van de dag, die grotendeels werd gefaciliteerd door Jeroen van de Belgische organisatie LABO vzw. Door verschillende participatorische oefeningen (oefeningen waarbij de deelnemers een actieve rol spelen i.p.v. gewoon zitten en luisteren) heeft Jeroen ons meer achtergrond geboden in de concepten van popular education, die een belangrijke basis vormen voor SofS. ‘’Popular’’ betekent in deze context ‘’van het volk’’, het volk wat volgens de grondleggerPaulo Freire op allerlei manieren onderdrukt wordt. 

OLYMPUS DIGITAL CAMERAJeroen Robbe (LABO vzw): “Uiteindelijk moet je als onderwijzer of vormingswerker een keuze maken: leer je mensen hoe ze zich het beste inpassen in het systeem zoals het is, met inbegrip van alle vormen van onderdrukking en uitsluiting, of ga je ze wapenen met inzichten en kennis die hen helpt om zelf vorm te geven aan een meer rechtvaardige en duurzame wereld. Dat is de uitdaging waar Paulo Freire en anderen ons voor stellen. Wie werkt binnen het raamwerk van de ‘’popular education’’ vertrekt bij de concrete ervaringen en dagelijkse strijd van mensen om te kijken hoe ze gesterkt kunnen worden. Mensen worden niet gedisciplineerd maar ‘’empowered’’ en winnen samen aan veerkracht. Op die manier ontstaan nieuwe mogelijkheden om collectief de situatie waarin ze leven te verbeteren. Via vele creatieve werkvormen ontwikkelen lerenden op die manier kritische inzichten in de werkelijkheid die vervolgens vertaald worden in sociale actie.” 

Paulo Freire werkte in een Braziliaanse context waar veel mensen niet konden lezen of schrijven. Hij vond het belangrijk dat landloze boeren niet enkel ‘het woord’, maar ook ‘de wereld’ leerden lezen. Enkel zo zouden ze voldoende inzicht krijgen in hun positie in de wereld om nadien ook hun rechten te laten gelden. Maar ook in het West-Europa van de 21ste eeuw kunnen we nog heel wat mosterd halen bij deze kritische onderwijstraditie. Want worden we niet nog steeds aangeleerd om mee te draaien in een systeem dat fundamenteel onduurzaam is? En halen we niet nog steeds te vaak de schouders op bij het zien van onderdrukking? Al was het maar omdat er weinig plekken zijn waar we samen kunnen leren die onderdrukking te bestrijden.

DSC03448 - small group workPopular Education is met andere woorden een vorm van onderwijs die erop gericht is mensen in staat te stellen zichzelf uit die situaties van onderdrukking te bevrijden. Het beantwoordt dan ook niet aan het klassieke model waarin de leraar informatie in de hoofdjes van de leerlingen giet, maar zet de ‘’leraar’’ eerder weg als een facilitator die mensen helpt om zich te realiseren hoeveel kennis zij al bezitten. In SofS wordt daarna dan nog ‘’amviental’’ aan toegevoegd – onderwijs van het volk en voor de natuur. Tatiana benadrukte dat wij niet alleen onze verhouding met elkaar, maar ook ten opzicht van de natuur moeten veranderen. 

Solidariteit is een belangrijk principe uit zowel Popular Education als SofS. We hebben dit begrip op donderdag verder onderzocht aan de hand van sessies over onderdrukking en privileges. Concreet kwamen heel wat projecten met kwetsbare groepen aan bod. Na al dat harde werk hebben we onszelf beloond met een wandeling op het strand – een welkome afwisseling na het vele binnen zitten! De meest interessante gesprekken vinden natuurlijk plaats tussen de sessies door, tijdens de maaltijden en wandelingen en het informele avondprogramma. Veel deelnemers zijn naar huis gegaan vol met nieuwe plannen en ideeën en ook voor België duiken er wat ideeën op. 

Op de laatste dag werden na een sessie over de verhouding tussen lokaal en globaal in elk geval de ideeën voor projecten binnen SofS wat concreter gemaakt. We hebben de tijd genomen om de bijeenkomst te evalueren en plannen te maken voor de komende maanden. Na de lunch ging iedereen weer op weg, hoofd vol met nieuwe kennis en ideeën, hart gevuld met inspiratie en nieuwe vriendschappen en de handen sterker met nieuwe vaardigheden. 

Mia

Mia is sinds kort actief als sociaal laborant bij LABO vzw. Ze is echter al langer betrokken bij Climaxi en werd door die organisatie gevraagd aan het vierdaagse evenement in Londen deel te nemen.

Originele link: http://www.climaxi.be/node/697 (Bijdrage gereproduceerd met toestemming.)

Achtergrond: Friends of the Earth Europe is de Europese vleugel van Friends of the Earth International, 's werelds grootste grassroots milieubeweging. Climaxi is het Belgische lid van het Friends of the Earth netwek.

Duurzaam activisme: een metafoor voor klimaatactivisten

 

In deze bijdrage stelt sociaal laborant Jeroen Robbe zich de vraag hoe we ons kunnen voorbereiden op de lange weg naar sociale verandering. Hoe vermijden we als activist na enkele jaren opgebrand te raken? Een mogelijk antwoord bij die uitdaging schetst hij aan de hand van een metafoor die klimaatactivisten vast kunnen smaken…

Duurzaam activisme en innerlijke transitie: een metafoor voor klimaat- en andere activisten

Een tijdje terug gaf ik mee een actietraining in voorbereiding voor de klimaattop in Parijs. Een van de gebruikte oefeningen daagde deelnemers uit om stil te staan bij wat hun motiveert om actie te ondernemen rond het klimaat. Stilstaan bij intrinsieke motivatie is zeer belangrijk als je iemand wil wapenen voor een langdurig engagement. Want laat ons eerlijk zijn: de kans dat er in Parijs een voldoende ambitieuze én sociaal rechtvaardige oplossing komt voor de klimaatcrisis is nihil. Dus wat na Parijs? Hoe kunnen we het vuur brandend houden?

Een actietraining sterkt mensen door het geven van inzichten in het opzetten van acties, het inpassen van die acties in een bredere campagnestrategie of specifieke domeinen als communicatie, de-escalatie of creatief activisme. Maar wat soms nog een grotere uitdaging is, dat is het vuur brandende te houden eens je een tijdje als activist bezig bent. Daarom is het goed, zowel voor ervaren als nieuwe activisten, even stil te staan bij waar we de motivatie vandaan halen en uit welke bronnen we energie putten.

Er werden tijdens de training heel wat intrinsieke motivaties gedeeld als antwoord op de vraag “waarom voer jij actie?” Een greep uit de diversiteit van antwoorden die bij de groep aan bod kwam:

  • Uit noodzaak

  • Uit verontwaardiging

  • Uit angst voor de toekomst (als niets gebeurt)

  • Omwille van de kinderen die na ons komen

  • Om niet steeds te moeten wachten op het beleid

  • Om de publieke opinie te beïnvloeden

  • Om bondgenoten te vinden

  • Omdat het tof is

Intrinsieke motivatie kan dus met heel wat zaken te maken hebben. Er is de verontwaardiging om wat fout loopt in de wereld. Maar ook de energie die je voelt door het samen opzetten van een actie met een groep geestesgenoten. Of het warme gevoel als je niet langer de schouders ophaalt maar beslist: ja, ik doe er wat aan! Elk van die motivaties is als het ware brandstof voor activisten. Maar is het ook duurzame brandstof? Is het hernieuwbare energie? Kunnen we een gesloten kringloop maken waarbij we de eigen (en elkaars) batterijen opnieuw opladen? Het gaat er niet om een onderscheid te maken tussen 'goede' en 'slechte' motivaties, maar wel op zoek te gaan naar een diversiteit aan krachtbronnen die ons zuurstof geven, ook in periodes van tegenslag.

Een groot deel van de milieubeweging maakte in aanloop van de klimaattop in Kopenhagen de fout om heel wat jonge mensen op te peppen voor actie zonder realistisch of duurzaam perspectief. Toen de klimaattop een klimaatflop bleek was een deel van die jongeren dan ook sterk gedesillusioneerd. Voor sommigen biedt opgeven of cynisme een pijnlijke uitweg. Andere zetten tegen beter weten in door, enkel om enige tijd later kwaadschiks uit te vallen met een burn-out.

“Wees de verandering die je in de wereld zien wil,” zou Gandhi gezegd hebben. En dat idee, met name het voorafspiegelen van de verandering die je in de wereld zien wil in je eigen handelen en organisaties, is ook een cruciale bouwsteen van heel wat van de nieuwste sociale bewegingen. Velen beseffen vandaag dat klimaatrechtvaardigheid enkel te realiseren is als we de manier waarop ons economisch systeem functioneert fundamenteel veranderen. Die radicale transitie naar duurzame energie in handen van de gemeenschap die op macroniveau nodig is, moeten we ook proberen vertalen in een transitie op kleine schaal. Met name in de manier waarop we zelf aan activisme doen en met onszelf en elkaar om gaan.

11988459_878739008878482_6001185812155331508_nEr bestaat geen zaligmakend antwoord op de vraag hoe en waar we 'duurzame energie' kunnen bijtanken voor een leven lang activisme. Maar eigen ervaring en verhalen uit succesvolle bewegingen uit heden en verleden bieden wel enkele perspectieven. Hieronder vijf aandachtspunten die je kunnen helpen bij jouw transitie naar duurzame innerlijke energie!

(foto actietraining Climate Express)

1. Tijd maken voor visie ontwikkeling

De Amerikaanse burgerrechtenbeweging had Martin Luther King zijn droom nodig, net zo goed als de vroege arbeidersbeweging achterban wierf met de aantrekkelijke boodschap dat acht uur werken moest volstaan. (Nee, dat is niet altijd een evidentie geweest!) Maak je in de groepen waar je actief bent voldoende tijd om visie te ontwikkelen en die collectief te delen en verdiepen? Waar wil je naar toe? Wat is vandaag nog onmogelijk dat je morgen minimaal denkbaar wil maken?

2. Overwinningen herkennen en benoemen.

Wanneer heb je het laatst een succes met je groep gevierd? Het is niet omdat je de klasseloze samenleving nog niet hebt bereikt, dat je niet tevreden mag zijn met een afgedwongen loonsverhoging. En het is ook niet omdat er in het Westen nog veel teveel vlees wordt geconsumeerd dat we niet mogen blij zijn dat we op heel wat plekken donderdag standaard met de vegetarische optie worden geconfronteerd. Uiteraard, om succes te vieren, moet je het eerst (h)erkennen. Rebecca Solnit schrijft in 'Hope in the Dark' dat onze overwinningen soms moeilijk te herkennen zijn omdat ze vaak bestaan uit dingen die 'niet gebeurd zijn' in plaats van zaken die wel gebeurd zijn. Een boom die niet gekapt is, een diersoort die niet uitgestorven is, een collega die niet ontslaan is, een ter dood veroordeelde die niet werd terechtgesteld. Wat we vermijden door verzet is even goed een overwinning als wat we bereiken door het creëren van alternatieven. Benoem overwinningen en vier ze samen. Je hebt het verdiend!

3. Actievoeren is plezant! (Of zou het moeten zijn)

Kijk jij uit naar een actiedag van je organisatie? Een actie opzetten is vaak ook gewoon leuk. Of dat zou het toch moeten zijn. Saul Alinsky schreef in zijn 'Rules for Radicals' dat een goede tactiek een tactiek is die geapprecieerd wordt door de mensen die hem uitvoeren. Acties mogen niet enkel energie kosten, ze moeten ook energie geven. Zeker als je lange tijd rond een thema werkt, mag je niet vergeten dat de 'fun-factor' van groot belang is. Net zo goed als het werk op een plezante job maar half zo zwaar weegt, zo gaat het ook met activisme. Je kan een boodschap ook verpakken op een manier die voor jou aangenaam is.

4. Pauzes inlassen en zelfzorg

Het leven is meer dan activisme. Ik herhaal: JIJ bent meer dan een activist. Het mag evident lijken, maar voor jarenlange activisten is het dat soms niet langer. Want eens je jouw ogen hebt geopend voor het vele onrecht in de wereld en verontwaardiging toelaat, dan open je een beetje de doos van Pandora. Er is zoveel om kwaad over te zijn, dat je wel elke dag een actie kan opzetten. Of toch voor even. Want het is niet omdat jij het relatief goed hebt, dat je zelf ook geen noden zou hebben. We zijn er nog lang niet, dus stap af en toe eens uit die 'rat race' waar we ons ook als activist soms in klem rijden. De Afro-Amerikaanse dichteres en activiste Audre Lorde zei dat zelfzorg niets te maken heeft met zelfingenomenheid, maar alles met zelfbehoud. En dat is een daad van politieke strijd, voegde ze er terecht aan toe. In een wereld waar we constant worstelen met verwachtingen die anderen ons opleggen, een zeer heilzaam idee! Zelfontwikkeling en ontspanning zijn even belangrijke bezigheden voor revolutionairen als gaan ageren op straat. Er is een tijd voor het een, er is een tijd voor het ander. Voel je vrij om die tijd te nemen en respecteer het als anderen uit je organisatie die nodig hebben.

5. Netwerken voor steun en solidariteit ontwikkelen

Als een beweging die het systeem drastisch wil veranderen echt succes begint te krijgen, dan volgt op een zeker ogenblik sowieso repressie. Die repressie heeft niet alleen gevolgen voor organisaties of de beweging in haar geheel, maar zeker ook voor betrokken individuen. Ook in minder extreme gevallen geldt dat ervaringen binnen en buiten de wereld van het activisme hun tol eisen. Hoe zorgen we ervoor dat we ook in die context inclusief blijven werken? Dat we zelf geen cultuur van het recht van de sterkste cultiveren? Naast zelfzorg is ook zorg voor elkaar cruciaal willen we duurzame bewegingen uitbouwen. Bekijk samen hoe je concreet vorm kan geven aan solidariteit en elkaars werk kan versterken. Een activist met een ondersteunende omgeving is er minstens vijf waard!

Bovenstaande ideeën bieden hopelijk een aanknopingspunt om in je eigen leven (of in jouw organisatie) stil te staan bij strategieën om duurzaam activisme mogelijk te maken. Zie je zelf nog andere wegen die leiden naar meer duurzaam activisme, dan horen we dat graag!

De actietraining waarnaar wordt verwezen, werd georganiseerd door Climate Express en Vredesactie. Naast zijn engagement bij LABO vzw is Jeroen ook reeds jaren actief in de trainersgroep van die laatste organisatie. Hier kan je jou nog steeds inschrijven voor een van de volgende trainingen in aanloop naar de klimaattop. Momenteel bereiden we vanuit LABO vzw een internationale uitwisseling voor rond duurzaam activisme, met onder andere Ecodharma uit Spanje en Seeds for Change uit Engeland.

Leestips:
Solnit, R. (2005) Hope in the Dark: Untold histories, wild possibilities.

Rebecca Solnit schetst in dit boek een verhaal van hoop dat al heel wat langdurige activisten nieuwe adem gaf. Net als je dacht het op te geven omdat het toch geen zin meer had, illustreert Rebecca Solnit hoe je misschien ongemerkt toch die grote verandering enkele bescheiden maar betekenisvolle stappen dichterbij hebt gebracht.

Shields, K. (1993) In the Tiger's mouth: An Empowerment Guide for Social Action

Een zeer handig boek voor al wie een beter inzicht wil krijgen in duurzaam activisme en de oorzaken van burn-out bij activisten. Met handige oefeningen die individueel of in groep gebruikt kunnen worden.

De Kracht van het Moment

In mijn eeuwige zoektocht naar praktische toepassingen van het emancipatorische werk in de traditie van Paulo Freire, botste ik enkele jaren terug op een proces genaamd “conjuncturele analyse”. Het is een werkvorm die ontwikkeld werd in Latijns-Amerika met als doel een doorgedreven analyse te maken van de actuele krachtverhoudingen. Op die manier krijgen we meer vat op de werkelijkheid waarin we momenteel als actor een weg vooruit zoeken. Tal van groepen ontwikkelden nieuwe strategieën en actieplannen aan de hand van deze methode. Ik had er nooit eerder over gehoord, maar zat meteen op het tipje van mijn stoel!

Empowerment is meer dan 'bla bla bla'

Niet zelden voel ik lichte frustratie als ik zie hoe het werk van Freire (of Boal) in de praktijk wordt toegepast. Voor beiden was het duidelijk dat het educatieve (of 'theatrale' bij Boal) werk in functie stond van sociale actie in het echte leven. Wat ben je met 'empowerment' binnen een lescontext als je eens buiten de school- of vormingsmuren opnieuw geconfronteerd wordt met té grote obstakels. Met muren waar je niet omheen (of doorheen) kan. Nee, het creëren van een 'tijdelijke constructieve leergemeenschap' in een leslokaal of workshop is niet voldoende.

Kernopdracht van bevrijdend onderwijs blijft handvatten geven om het isolement en de onmacht in het dagelijkse leven van lerenden aan te pakken. Want als je jou in je dagelijkse leven weer machteloos moet neerleggen bij de onveranderlijkheid van de wereld om je heen, dan dient die kritische pedagogie tot weinig. Freire zelf schreef: “reflection without action is merely verbalism”.

Maar hoe doe je dat dan, een actiestrategie voor sociale verandering ontwikkelen?

Stappen naar sociale actie

Nu viel het me meteen op hoe de groepen (voornamelijk leraars en vormingswerkers verbonden met stevige sociale bewegingen) die actief met de conjuncturele analyse aan de slag gaan er alles aan doen om niet in die val te trappen. Zoals steeds in de traditie van 'popular education', wordt vertrokken bij de leefwereld en identiteit van deelnemers zelf.

Hoe staan wij in dit moment? Wat heeft ons gevormd tot wie we zijn? Hoe zijn we gelijk en verschillend? In wiens naam denken we te spreken? En waar staan we voor? Maar ook: wat zijn onze noden en wat houdt ons tegen om te doen wat we willen doen? Dat is de eerste stap in het proces: onszelf én onze belangen identificeren.

DSC03441 - Political Weather ForecastIn een tweede fase gaan we op zoek naar de thema's en strijdpunten die op dat moment cruciaal zijn voor de groep die we eerder als 'onze groep' hebben gedefinieerd. Heel belangrijk is hoe in deze fase de verschillende belangen rond het thema in kaart worden gebracht. Wat zijn onze doelstellingen? Welke geschiedenis van strijd gaat binnen dit domein aan het huidige moment vooraf?

Een logische derde stap is een analyse van de verschillende krachten die op het huidige moment inspelen op het thema dat ons bezighoudt. Wie is met ons en wie tegen ons? Welke belangen spelen er en wie is beïnvloedbaar? Wat zijn de sterktes en zwaktes en welke factoren gaan bepalen wie het haalt? Op die manier wordt meteen ook de handelingsruimte duidelijk.

In de vierde en laatste fase gaan we over tot het plannen van concrete actiestappen. Hoe bezetten we de beschikbare handelingsruimte optimaal en waar kunnen we ze vergroten? Hoe gaan we onze zwaktes aanpakken en onze sterktes maximaal uitbuiten? Welke allianties zijn mogelijk? Wat zijn de meest logische acties in dit moment en wie gaat wat op zich nemen? Kunnen we de gevolgen van de gekozen acties inschatten en alvast hierop anticiperen?

Voor elke fase is er een reeks zorgvuldig uitgewerkte oefeningen ontworpen, die elk op hun manier nieuwe inzichten opleveren. Aan het eind van het traject ben je beter uitgerust om als groep gericht en trefzeker de strijd of je campagne te hervatten. Uiteraard is eigen aan het idee van een conjuncturele analyse dat ze om de zoveel tijd moet hernomen worden. Zowel onze interventies als die van anderen maken dat de speelruimte en – inderdaad – de eigenheid van 'het moment' constant aan verandering onderhevig is.

Strategisch koken met een snuifje Freire en een goede scheut Gramsci

Zeer boeiend is ook hoe de 'architecten' van de conjuncturele analyse het werk van Freire en Gramsci zorgvuldig vervlechten. De Italiaanse denker Antonio Gramsci maakte een onderscheid tussen structuur en conjunctuur. Heel eenvoudig zou je kunnen stellen dat het structurele bepaald wordt door de lange termijn en het conjuncturele gebonden is aan de korte termijn. Structureel moeten we volgens Gramsci oog hebben voor de economische, politieke en militaire context waarin we ons bevinden. (Vandaag kunnen we ook gewag maken van andere pilaren, minstens van het belang van een ecologische context.) De conjuncturele analyse is een momentopname binnen deze structuur die ons in staat stelt om de mogelijkheden in het hier en nu te verzilveren.

Een mooie illustratie is het recente momentum in de discussie over migratie en solidariteit met vluchtelingen. Dat is op zich geen nieuwe discussie en (wat sommigen noemen 'illegale') migratie is al zeker geen nieuw fenomeen. Ik heb weet van activisten die al jaren gaan helpen in 'de jungle' van Calais. Geen haan die er naar kraaide. Maar nu is er momentum. De migratiecrisis is – niemand weet voor hoe lang – niet uit de media weg te slaan en heel wat mensen zijn zich plots pijnlijk bewust van hoe schrijnend de situatie wel niet is voor sommige medemensen. Nu kan je ofwel cynisch worden over de impact van de 'waan van de dag' op onze kijk op de wereld, of je kan ervoor kiezen om in te spelen op het moment en dat aan te grijpen om dingen gedaan te krijgen.

 

Walk the talk: politisering van binnen en van buiten

Wat betreft de politiserende kracht van de werkvorm vind ik het niet onbelangrijk dat oefeningen zowel aandacht besteden aan de buitenwereld waarin we opereren als aan de interne dynamiek, relaties en identiteit van deelnemers individueel en organisaties op zich. Dit ligt volledig in lijn met wat in de Latijns-Amerikaanse popular education traditie omschreven wordt als 'coherencia' en wat we hier soms 'prefiguratieve politiek' noemen. Een duur woord dat niet meer wil zeggen dan in je eigen organisatie werken volgens de principes die je in de maatschappij in werking wil zien. Geloof je bijvoorbeeld dat een beleid op democratische principes gebaseerd moet zijn, dan moet je diezelfde principes ook in de eigen organisatie hanteren. Dit is zeer belangrijk omdat veel onderdrukking ook geïnternaliseerd is (cops in the head!) of gereproduceerd wordt binnen onze eigen groepen.

Na Latijns-Amerika werd de werkvorm ook in Noord-Amerika en in het bijzonder in Canada toegepast, vaak onder de naam 'benoemen van het moment'. Via die weg wordt het stilaan tijd om ook Vlaanderen kennis te laten maken met deze boeiende manier van politiseren en het ontwikkelen van een bewegingsstrategie.

We hadden reeds een eerste 'test case' toen ik eind vorig jaar voor Socius een voorsmaakje gaf in een dag waarop burgerschap en politisering van het middenveld centraal stonden. Deelnemers gingen die dag met twee boeiende instrumenten voor politisering aan de slag. Eerst een model ontwikkeld door Motief vzw, nadien de conjuncturele analyse die hier net is beschreven. Een halve dag is uiteraard te kort voor een dergelijk doorgedreven proces. Maar het was zeer een geslaagde workshop die naar meer smaakte. Want we hebben meer dan ooit nood aan concrete handvatten in het ontwikkelen van nieuwe strategieën. Strategieën die de mist doen opklaren op een soms moeilijk begaanbaar pad van onderdrukking naar bevrijding.

Vanaf dit najaar biedt LABO vzw 'conjucturele analyse' aan in ons aanbod voor organisaties. Bewegingen, organisaties en actiegroepen die op zoek zijn naar ondersteuning in het uitwerken van een politieke strategie of bezig zijn met het vertalen van politisering naar hun dagelijkse praktijk, kunnen hiervoor beroep doen op onze begeleiding.