Geslaagde fietstocht verkent (de)koloniale erfgoed Gent

Op 22 april organiseerden we in het kader van erfgoeddag een eerste fietstocht langs het koloniale erfgoed in Gent. Tijdens de fietstocht, getiteld “Van Leopold tot Lumumba” vertelden we aan een geïnteresseerde groep fietsers vaak vergeten verhalen die schuilgaan achter straatnamen, gebouwen en monumenten. In afwachting van een nieuwe editie, delen we hier alvast enkele sfeerbeelden en lichten we een tipje van de sluier op over de inhoud van de tocht.
Reeds voor de fietstocht begon voor de begeleiders een boeiende ontdekkingsreis langs Gents koloniaal verleden en sporen richting een post-koloniale toekomst. Op basis van een handvol startpunten begon een boeiende zoektocht waarbij steeds meer verhalen aan de oppervlakte kwamen. Al snel werd duidelijk dat we een veelzijdig verhaal konden brengen, maar onmogelijk alle relevante stops in één enkele fietstocht konden aandoen.
Tijdens de fietstocht zelf bezochten we zowel plaatsen waarvan de link met het koloniale verleden velen bekend zijn als verwijzingen die reeds achter een sluier van historische vergetelheid verscholen zijn. ‘t Moorken en de Leopold II-laan zijn alleszins veel Gentenaars geen onbekenden en werden reeds uitgebreid besproken in het kader van eerdere acties rond het thema. Maar wie kent nog de link tussen het Hippolyt Lippensplein en ons koloniale verleden (én heden!)? En wie weet nog dat er een Congolese soldaat stierf op Belgische bodem tijdens de eerste wereldoorlog en begraven ligt in het Westerbegraafpark? Een tipje van de sluier: Lippens was burgemeester van Gent en is een van de stamvaders van een nog steeds invloedrijke familie in de politieke en economische wereld, die tot op vandaag geld verdiend aan bedrijven in Congo die ontstaan zijn tijdens het koloniale wind waarbij de familie intens betrokken was. En de Congolese soldaat, Jean-Jacques Ilanga, maakte deel uit van een lichting Congolezen die in België verzeilden en vaak om socio-economische redenen hun heil zochten in een leger dat een onmogelijke strijd voerde, maar vooral een strijd die niet de hunne was. Het zijn slechts enkele van de verhalen die de geanimeerde fietstocht opnieuw tot leven brengt.
De fietstocht leerde dat er nog veel werk is, willen we het koloniale verleden redden van de vergetelheid. En dat is een belangrijk streven voor al wie wil ijvert voor sociale rechtvaardigheid en een wereld zonder racisme, ook vandaag. We blijven daarom kritische ten opzichte van het beleid dat aarzelt om betekenisvolle stappen te zetten richting een post-koloniale stad en dat waar het die stappen wel zet, soms pijnlijk uit de bocht gaat. Zo zijn de ‘excuus-bordjes’ die het bij enkele beelden plaatste niet echt ‘excuus-bordjes’ omdat de excuses enkel aan het einde van een veel langere tekst over de parken komen. Bovendien worden de excuses onbegrijpelijk beperkt tot de periode van Kongo Vrijstaat, terwijl ook in de periode van Belgisch Kongo die daarop volgde de Congolese bevolking onderdrukt en uitgebuit bleef.
Anderzijds erkenden we tijdens de tocht ook moedige beslissingen van het stadsbestuur, zoals bij de keuze om op de Krooksite hulde te brengen aan anti-apartheid verzetsstrijd(st)ers. De bibliotheek zelf is gelegen op het Miriam Makebaplein en daags na de fietstocht werd de Steve Bikobrug over het water aangevoerd.
In een boeiende uitwisseling met de geïnteresseerde groep fietsers kwamen trouwens ook weer nieuwe tips naar boven die in volgende edities van de fietstocht of op andere activiteiten in het kader van de campagne rond dekolonisering een plek krijgen.

Aan de voet van ‘t Moorken plaatsten we een foto van Frank in actie bij hetzelfde beeld.

Aan het eind van de fietstocht brachten we hulde aan Frank Bombeke. Frank was een bijzonder geëngageerde Gentenaar die zich enkele jaren terug al inzette voor de dekolonisering van het Gentse straatbeeld. Tijdens onze eerste actie rond dit thema op 2 mei 2016 nam hij daarover ook het woord bij ‘t Moorken (koloniaal beeld in het Citadelpark). Frank verloor een week voor onze fietstocht zijn strijd tegen kanker, maar wij zetten de strijd voor dekolonisering onverminderd verder.

Waarom een Dag van het Kritisch Burgerschap op 2 mei?

Het is weer zo ver! Vandaag, 2 mei 2018, zijn we alweer toe aan de derde editie van onze Dag van het Kritisch Burgerschap. Maar waarom een Dag van het Kritisch Burgerschap en waarom net op 2 mei? “Being a citizen is not living in society, it is changing it.” (Augusto Boal) Twee van de […]

Van Leopold tot Lumumba – een (de)koloniale fietstocht door Gent

Op 22 april is het erfgoeddag. Dit jaar doet LABO vzw mee met de organisatie van een (de)koloniale fietstocht in Gent. Schrijf je hier in voor de fietstocht! Tip: voor teasers en updates kan je ook dit facebook evenement in de gaten houden.

Samen op straat tegen racisme!

Op zaterdag 24 maart vindt een grote landelijke demonstratie plaats in het kader van de Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie (die officieel op 21 maart valt.) LABO vzw mobiliseert mee voor de optocht. Hier vind je alle info. Al even opwarmen? Lees hier een recente blogpost van een van onze medewerkers met reflecties over […]

Ontdek onze nieuwe vacatures!

Wil je graag ons team versterken? Ontdek dan nu onze vacatures voor twee nieuwe medewerkers. Misschien word je wel onze nieuwe Verantwoordelijke Vorming en Vrijwilligerwerking of heb jij de juiste expertise in huis om Verantwoordelijke Beleid, Communicatie en Administratie te worden. Bij ons bouw je mee aan een dynamische organisatie die inzet op kritisch burgerschap voor sociale verandering!

Interesse? Verlies dan de deadline (3 april 2018) zeker niet uit het oog!

Doorbreek het stilzwijgen rond Afrin

Het is verdacht stil rond Afrin in de media en politieke wereld. Afrin is één van de drie kantons van Rojava, het deel van Syrië met een meerderheid aan Koerden. In de chaos van het aanslepende conflict zet men er een radicaal sociaal experiment op, gebaseerd op waarden als basisdemocratie en radicale gelijkwaardigheid. De aandacht voor gender, het multi-etnische karakter en de keuze voor een burgerschap dat niet gelinkt is aan de natiestaat spreken tot de verbeelding.

Dat experiment wordt nu bedreigt door een inval van het Turkse leger. We onderschrijven mee deze oproep die in De Morgen werd gepubliceerd en vragen dat België en Europa hun verantwoordelijkheid nemen om de agressie tegen Rojava te stoppen.

Lees onze laatste nieuwsbrief hier!

Burgers solidair met vluchtelingen

Solidariteit in de praktijk: kritische burgers op de bres voor vluchtelingen #HumanChain

Snij vandaag de dag thema’s als ‘vluchtelingen’ of ‘migratie’ aan en vele gezichten kleuren somber. Bij de een overheerst angst voor de onbekende, bij de ander onmacht om zelf een verschil te maken. Het debat in de media en politieke arena wordt gekenmerkt door ‘flink taalgebruik’ en een retoriek die het draagvlak voor een solidair en gastvrij beleid ondermijnt.

Op zondag 21 januari toonden enkele duizenden burgers de kracht van een ander verhaal dat in de marge van dit mainstream discours opgang maakt. Ze vormden een menselijke ketting om een aangekondigde politieactie ter hoogte van het Maximiliaan park mogelijk te maken. Vanuit LABO vzw namen een handvol mensen deel, die ook gehoord wilden geven aan de oproep. We vroegen hen waarom ze wilden deelnemen, wat ze tijdens de actie hebben gezien en met welk gevoel ze naar huis gingen.

Ingriet: "Ik had via facebook afgesproken met mensen van het Leuvense opvangplatform, die ik nooit eerder live had gezien. Er was ook een dame die aangaf op voorhand niet alleen te durven gaan. Ze benadrukte niet eens links te zijn, zoals het cliché wil, maar gewoon een mens die elke dag vanuit Leuven met de auto naar Brussel gaat werken. Zoals zovelen. Alleen vond ze het 'niet kunnen' dat mensen in de kou de nacht moeten doorbrengen en dus is ze beginnen mensen in haar huis opvangen. Zonder meer. Ze genoot van het samen zijn met medestanders en vertelde dat niemand van al haar connecties op facebook ook maar één keer een post van haar over het initiatief leuk vond. Dat denk ik, is wat dit event deed: verbinden."

Ramona: “Klopt, het was verfrissend hoe weinig politieke kleuren, vakbondsvlaggen of andere aan groepen gelinkte symbolen er waren. Dit voelde meer als een echte burgerbeweging dan een poging van groepen om vooral de eigen agenda en eigen vlag voorop te zetten. Daardoor was er ook geen nood om te kijken waar je staat en kwamen mensen makkelijker in gesprek. Iedereen was er met dezelfde duidelijke boodschap.”

Ingriet: “Akkoord, het was fijn om te zien dat mensen van overal kwamen met hetzelfde doel. En ja, ik ben bang dat dit initiatief zal gekaapt worden, en het dan omver geblazen wordt door partijen. En ja, ik ben bang dat het initiatief steunt op enkelingen die systematisch overuren draaien en dat burn-outs dan om de hoek loeren. Maar elke dag dat er 350 mensen niet in de kou moeten slapen en niet opgepakt worden omdat ze volgens sommigen op de verkeerde plaats zijn, die telt.”

Pieter: “Zo is dat. Ik zag véél vastberaden mensen. Mensen die ook heel bewust waren van wat er speelt. Dat vlaggen en partijpolitieke tekens zo goed als ontbraken, maakte me ook blij. Ik nam zelf deel aan de actie om een signaal te geven. De mensenketting was symbolisch heel mooi. En ze was minstens deels effectief: de aangekondigde politieactie werd afgeblazen. Wat echt een verschil maakt is dat dankzij deze actie opvang van mensen zonder papieren bij gastgezinnen mogelijk werd. Deze spontane solidariteit van een groot aantal burgers haalde even de bovenhand in het vluchtelingendebat.”

Ramona: “Ik woon zelf niet in Brussel, dus nachtelijke opvang bieden was geen optie. Maar deze actie bood me de kans om zelf toch iets te doen voor mensen zonder papieren die daar zijn. Ik vond het belangrijk aanwezig te zijn, omdat het aantal mensen dat opdaagt er echt toe doet. Deze actie toont mooi aan dat je met veel mensen effectief iets fysiek kan doen, een echt verschil maakt.”

Pieter: “Ik ging naar huis met een goed gevoel. Het gevoel dat er iets in beweging is gezet dat niet zomaar gestopt kan worden. Nu nog wat meer Nederlandstaligen zien te mobiliseren!"

Een nieuw solidair verhaal schrijven is een werk van lange adem. Maar acties als deze “human chain – human challenge” bieden hoop. Ze tonen dat kritische burgers een verschil kunnen maken. Als ze zich organiseren, samen en van onderop. Op vindt er een grote anti-racistische mobilisatie plaats in Brussel. Met LABO vzw zullen we alvast opnieuw van de partij zijn!

Geslaagde dekoloniseringsactie in Gent

Ruim vijftig burgers en activisten hebben op 17 januari samen de Leopold II-laan omgedoopt in de Lumumba-laan. Aan het Koninging Maria Hendrikaplein verzamelde de groep zich bij een warme kop soep en brood, voorzien door de mobiele actiekeuken van Kokkerellen. Spandoeken werden ontrold en met een heuse 'light brigade' schitterde de leuze 'decolonize' de winteravond tegemoet.

Lang niet iedereen is vertrouwd met een van de donkerste bladzijden uit onze geschiedenis, dus werden ook heel wat flyers uitgedeeld aan voorbijgangers. Tegen 19u kwam de groep in beweging, om in een korte optocht richting de Leopold II-laan te gaan. De leuzen 'De-De-Decolonise, Decolonise Together' en 'No justice, no peace. Decolonise the streets' vulden even de straten.

Aangekomen aan de Leopold II-laan werd de oude en beladen naam van die straat overplakt met een nieuwe naam die de stad meteen upgrade voor post-koloniale tijden. Maar we beseffen het belang van geschiedenis maar al te goed. Het zou onverstandig zijn de geschiedenis van het kolonialisme gewoon 'wit te wassen', dus werd ook een infopaneel geplaatst waarop uitleg stond bij de reden voor een nieuwe straatnaam. Dit bord is een schenking van de activisten aan stad Gent. Een schenking die gepaard gaat met een warme oproep om de naamswijziging ook permanent te maken.

Stephanie Collingwoode Williams schreef een gelegenheidsgedicht. Daarin vertelt ze over de straatnaambordjes die verwezen naar Leopold II het volgende: "De tijd waarin deze plaat hier onbevraagd hangt is voorbij. Die vervormde geschiedenis die zichzelf schrijft en herschrijft komt tot een eind. De tijd van afgehakte handen in verre, vreemde landen maakt plaats voor een ander verhaal. Het verhaal waarin een moordenaar een moordenaar is, zijn slachtoffers een naam krijgen en echte helden benoemd worden."

Ook Liesbeth putte uit haar eigen ervaring met koloniaal denken vandaag: "De koloniale tijd lijkt soms wel erg lang geleden. We leren hierover ook er weinig op school. Ik ben geen historicus en weet zelf veel te weinig over wat de Belgen allemaal in landen als Congo hebben uitgespookt. Maar laat dat nu net het probleem zijn. We begrijpen onze geschiedenis onvoldoende en zien de link te weinig met hoe de wereld er vandaag uitziet."

Het was een rode lijn doorheen de actie: de overtuiging dat dit meer is dan een symbooldossier uit het verleden. Het beseft groeit dat we onmogelijk de uitdagingen van vandaag op een rechtvaardige manier kunnen aanpakken, zonder het verleden te benoemen voor wat het was.

Stephanie CW voegde in haar gedicht nog toe waarom een verwijzing naar Lumumba een logische keuze is: "Lumumba betekent 'mensen in beweging', zijn beweging was er een die strijdde voor gelijkheid, tegen onderdrukking en voor kritisch burgerschap. Dezelfde strijd die ons vandaag samen brengt."

Persbericht: Gentse burgers dopen Leopold II-laan om tot Lumumba-laan

Gent, 17 januari 2018 – Een diverse groep burgers neemt het heft in eigen handen door in de Leopold II-laan in Gent nieuwe straatnaambordjes met daarop 'Lumumba-laan' te plaatsen. Ze doen dit in het kader van een landelijke actiedag waarbij de moord op Patrice Lumumba, de eerste premier van onafhankelijk Congo, herdacht wordt.

Het is niet de eerste keer dat in Gent actie gevoerd wordt rond de aanwezigheid van koloniale symbolen. Eerdere acties hebben wel tot politieke beloftes geleid, maar slechts zelden tot reële actie van het stadsbestuur. Daarom organiseren burgers zich deze keer zelf, gesteund door onder andere LABO vzw, beweging voor kritisch burgerschap, Hand in Hand tegen Racisme en academici.

Patrice Lumumba was een spilfiguur in de onafhankelijkheidsstrijd in Belgisch Congo. Hij was nadien ook de eerste democratisch verkozen premier van onafhankelijk Congo, voor hij er in 1961 werd vermoord. Een moord waarin ook betrokkenheid was van Belgische instellingen.

Jeroen Robbe: "Door Lumumba te eren met een straatnaam, maken we de fouten uit het verleden niet ongedaan, maar zetten we wel een problematische kijk op de geschiedenis een stukje recht. Het is een belangrijke symbolische erkenning van de kijk op de geschiedenis door de ogen van de gekoloniseerde die in opstand kwam."

Stephanie Collingwoode Williams is activiste en antropologe in opleiding. Ze beschrijft de voortdurende impact van de koloniale erfenis op mensen uit de Afrikaanse diaspora: "Mensen koloniseren is hun geschiedenis afnemen. Door die geschiedenis af te nemen, beroof je ze ook van hun verhaal. En daarmee van hun waardigheid. Wat overblijft is het verhaal van hun onderdrukking."

Stephanie beklemtoont het belang van het kennen van de eigen geschiedenis. Dat geldt voor mensen uit de Afrikaanse diaspora, maar even goed voor alle burgers van dit land. LABO vzw wijst ook op de noodzaak om als burgers de eigen geschiedenis kritisch te lezen als vertrekpunt voor een geëngageerd burgerschap vandaag.

Om die reden was het louter veranderen van de straatnaam niet voldoende en werd, met ondersteuning van historici, gewerkt aan een informatiebord dat beknopt zowel de achtergrond van het koloniale systeem onder Leopold II en nadien België schetst, als de figuur van Lumumba.

Op 17 januari verschijnen zowel de nieuwe naam als het informatiebord. Tegelijk worden burgers uitgenodigd om via een digitale brief het stadsbestuur te verzoeken de naamswijziging permanent te maken.

De activisten beklemtonen dat deze actie niet louter gaat om het verleden, maar wel over het ontwikkelen van een nieuwe blik om te kijken naar samenleven en diversiteit. Racisme vandaag is gebaseerd op dezelfde logica als het koloniale denken dat zijn wortels heeft in de tijd van Leopold II.

Stephanie onderstreept het belang van deze actie als deel van een ruimere strijd om de dekolonisering van de samenleving: "Dekoloniseren is nodig omdat we meerdere verhalen nodig hebben voor onze gedeelde identiteit. Vandaag dekoloniseren is nodig om de lezing van onze geschiedenis recht te trekken en van daaruit samen te streven naar rechtvaardigheid in het heden."


Deze actie is onderdeel van een landelijke actiedag, symbolisch op de datum van de moord op Patrice Lumumba. Andere acties vinden onder meer plaats in Brussel, Antwerpen, Leuven en Oostende. Een volledig overzicht vind je op www.dekoloniseer.be